312 S (■ h u 1 1 e. 



diun est, qiiod, si ea est conditio, ut arenarium testem vel 

 similem admittere cogar, sine tormento testimonio eins creden- 

 dum non est ut C. IV. q. 3. §. Item, et 11. q. 1. imprimis 

 et V. q. 5. illi (c. 4.). Item sciendmn est, quod falsus testis 

 tripliciter peccat , et ideo triplex poena ei infligitur. Peceat 

 enim in deum, qui est veritas, imde punitur VII annoi'um poe- 

 nitentia ut VI. q. 1. quicunque (c. 18.); peccat in iudicem, 

 cuius praesentiam deludit, propter quod fit infamis et semper 

 tenetur intestabilis ut C. XXII. q. .5. si quis convictus fc. 7.); 

 peccat etiam in proximum, cui nocet, dum mendacio veritatem 

 mutat, et ob hoc taliones pati debet ut III. q. 9. nihilo mi- 

 nus. — Illud etiam adiiciendum videtur, si quis testium suo- 

 rum testificata detegit, denegatur ei testium productio ulterior, 

 nisi ad improbandas adversarii depositiones. Sed super hoc 

 veritas peritorum, opinio in haereses et schisma scinditur. Sed 

 etiam attestationes sub praesentia utriusque partis sine praeiu- 

 dicio producendorum testium fieri possunt ut C. de fide iustru- 

 mentorum. (IV. 21.) — Notandum etiam, quod dicta testium 

 benigne sunt interpretanda, ne de periurii reatu notari videan- 

 tur, ut in extrav. cum tu fili praeposite' etc. 



XVI, De probationibus. 



Probati o est rei dubiae per argumenta confessio. Is pro- 

 bare debet, qui dicit, non qui negat, factum negantis enim, 

 fert m. (magister), per rerum naturam i. e. per causarum con- 

 suetudinem nulla est probatio, ut VI. q. ult. quod autem 

 postulas et c. accusator (i. 2.). Non dico, quod non possit 

 probare, sed dico quod non compellitur probare. Ex quo enim 

 causae fiunt, institutum est, ut onus probationis actoris non 

 rei sit munus, ut in praedicta C. VI. Aliquando tamen reo 

 probare valenti et mos geritur ut XXIX. q. 2. cuius rei (c. 6.). 

 Aliquando ex necessitate ab actore in reum probationis trans- 

 fertur molestia, ut XXXIII. q. 1. si quis accipit (c. 3.). 

 Quid ergo dicitur, incumbere probationem dicenti non neganti, 

 intelligas, si par sit utriusque conditio i. e. si alteri plus altero 

 non credatur, non praesumatur, sicut alibi dicitur in C. XI. 

 q. 1. experientiae (c. 15.) — Actor forum rei sequatur, non 



* Aus der Comp. I. als e. 16. X. II. 20. 



