11 



Na knietovstini se polovica rente nije davala gospodaru od basce (hortus), 

 kojoj ie povrsina bila odmjerena najvise na jednu zlaticu t. j. na prostor od 4000 

 cetvornili koracaja'). 



Osim ovog besplatnog uzitka vrta imao je kmet — ako je na vlastelinovu 

 posjedu bilo sume — takozvani Jus lignamini" , to jest pravo na sjecu drva za 

 kucnu potrebu ili, ako je bilo hrastove sume, pravo zirovanja (jus glandulandi). 

 Za ove beneficije bio je duzan da vlastelinu daje takozvani poklon, to jest svake 

 godine par kokosi, par pilica, lOjaja i jedno kozle, koje bi mu donosio u stano- 

 vite blage dane. Ako je vlastelin bila koja crkvena korporacija, zamijenio bi se 

 koji od tih poklona duplirom (doppiero), sto bi se crkvi u ustanovljene blagdane 

 prinasao. 



Kmetsko pravo postalo je vremenom i zastarom bastinskim i s toga se 

 kmetiste u potonje vrijeme pocelo davati Jn patrimonium" , ali time nije receno, 

 da vlastelin nije smio dizati kmeta sa zemljista. To pravo imao je uvijek onda, 

 ako mu kmet ne bi davao redovito danka ili, ako zemljiste ne bi obradivao onako, 

 kako treba; ali i tu je interes kmeta bio zasticen u toliko, sto je vlastelin bio 

 duzan naplatiti takozvani amelioramentum, to jest onaj prirast vrijednosti 

 zemlje, sto je nastao uslijed popravaka zgrada i racionalnog obradivanja zemlje, 

 koji se ima pripisati djelovanju kmetovom^). 



Ako se kmet — naravski uvijek dozvolom vlastelina — naselio na pustoj 

 ledini (latinizovano lidigna), te ju iskrcio i obradio, dakle pretvorio ju u krce- 

 vinu, nije ga vlasnik prije tri godine dana nikako s nje mogao dizati 3). Polovnik 

 imao je i to vazno pravo, da je svoje kmetsko pravo — ali samo izricnom pri- 

 volom vlastelina — mogao prodati kome drugome*). 



Osim ovih temeljnih agrarnih ustanova izdali su Dubrovcani za svoj posjed 

 na kopnu cijeli niz agrarnih ustanova politicke naravi, koji su smjerali za time, 

 da se dubrovacki posjed sto bolje osigura i ocuva od politickih prevrata, koji bi 

 mogli niknuti iz ovih agrarnih ustanova. 



Pravo vlasnistva vlastele bilo je ograniceno zakonom od god. 1393., izdanim 

 od velikog vijeca, koji brani prodavati posjed stranom drzavljanu i koji pravo 

 prvokupa u svrhu komasacije daje vlasteli, koji su prvi susjedi zemljista^). 



*) 2. Ancora, che ciascheduno dei villani della detta chiesa (sc. S. Biagio in Caiiali 

 debba aver a soldo vno per casa, obor et orto, li dov e al presente et tanto meno, quanto 

 se trovasse al presente posseder. Et tutto c]io che nascera in detto orto sia del detto 

 villano, eccetto, che se alcuna vite sara fuori dell obor, debba dar del vino chi nascera di 

 quello la meta al conduttore. (Pars Consilii Maioris ddto 19. mai 1446.) 



") Padrone puo cacciare delle vigne li polovnici pagandoli li miglioramenti. (Seiitent. 

 ex 1453, fol. 123.) 



Padrone volendo scacciar il suo villico di Canali li deve pagar li miglioramenti. (Sentent. 

 ex 1461, fol. 102.) 



Polovnico delle gionte di Zaptat puo essere scacciato dal padrone pagandoli prima li 

 miglioramenti. (Sentent. ex 1500, fol. 344.) 



») Posve slicna ustanova vrijedila je za krSevine i po turskim kanunima. 



*) Polovnico non puo vendere ne cedere la sua polovizza senza consenso del 

 padrone di quella (Sentent. ex 1491, fol. 180.) 



...polovicie secundum consuetudinem non possunt alienari sine licentia in 

 preiudicium patron i. (Liber decretorum ex 1508, 9. novembris, fol. 56.) 



') Anno eiusdem (sc. 1393) die penultima Martii in maiori consilio, consiliariorum 72, captum 

 fuit per 53 ipsorum, quod terre Breni, date et divise inter cives rachuseos per commune Rachusii, 



