cuje zemljisni posjed jednoga plemena. Taj se pojam sacuvao i u tursko doba 

 pod imenom b as tine. 



Kao opreka spominje se po koji put u starohrvatskim listinama takozvana 

 kraljevska zemlja — terra regalis. Tako je kralj Kresimir darovao manastiru 

 sv. Marije u Zadru zemlju Tochnia, „que regalis esse dinoscitur vel regalium ser- 

 vorum" (ib. 67) a medu zemljama, sto ih je Petar Crni 1080. darovao crkvi 

 sv. Petra u Selu, spominje na Mosoru izmedu Soluna i Biokova zemlju, koja je 

 prije bila vlasnistvo Streze, djeda kralja Zvonimirova, a on ju poslije od njega 

 kupio. Posto je ovu zemlju Zvonimir svojatao za se, „dicendo, quod esset regalis", 

 izveo je Petar pred kralja u Sibenik svjedoke, koji su dokazali, da ju je kupio 

 „et quod ista terra non esset regalis" (ib. 132). 



Plemenita baStina. 



Zemlja, u koliko jos nije bila u alodijalnom posjedu pojedinaca, bila je 

 najglavniji drzavni imetak, a njom je raspolagao jedino reprezentant suverenstva, 

 dakle vladar, kako se u bosanskim dokumentima veli, »ucinivsi svit* (savjet) 

 sa »velmozami rusaga«. 1 u Bosni, kao i ostaloj srednjoj Evropi, izviralo je 

 pravo vlasnistva na nepokretno imanje iz suverenskog prava vladareva, koji bi 

 narocitom donacijom') ustupio ne samo pravo vlasnistva nad doticnim zemljistem, 

 nego i prerogativa, skopcana s time. Zemlja davala bi se samo u iznimnim slu- 

 Sajevima, uz najvece kautele pojedincima i to opet ne kao individuu, nego kao 

 predstavniku plemena, kome je on glava, a davala bi se za vanredne zasluge, 

 sto si ih je doticnik stekao, bilo za drzavu, bilo za osobu vladarevu. Ni ban ni 

 kralj nisu mogli sami od sebe darivati ni pedlja zemlje, ako na to nisu pristali 

 velmoze, to jest predstavnici pojedinih plemena i zupa, koji su ili sami ili po 

 svojim zastupnicima morali svaku takovu darovnicu ratificirati i svecanom 

 zakletvom utvrditi. 



Kod zakletve prigodom podjeljenja plemenite bastine upotrebljavali su iste 

 formuiare kao i kod najvaznijih drzavnih ugovora. Vladar i njegovi velmoze kleli 

 bi se od prilike ovako: »tko ce sie nase zapisanije pritvoriti, ili bi nas' 

 poslidni ili bi inoplemenik', da e proklet' i ocem' i sinom' i svetim' 

 duhom' i dumanadeset' apostolma i 77 izabranimi i da e Judi skariot- 

 skomu drug' i da e pricesnik' kr'vi bozioj i da e proklet' vsim' tvorom' 

 nebeskim«. 



Zemljiste, sto ga je kruna davala pojedincima, zvala se »bastinom« ili 

 »plemenitom bastinom« ili naprosto »plemenitim« a akt donacije oznacivao 

 se sa recenicom »dati u plemenito« ili »dati u bastinu«. Vlasnik bastine 

 zvao se bastinikom a znacajno je, da u bosanskim listinama za adjektiv 

 „proprius" nalazimo rijec »bastinan«. 



Bastina podjeljivala se, kako rekosmo, za razne zasluge. Tako je 1323. ban 

 Stjepan darovao Qrguru Stipancicu pet sela »u vike vikoma njemu i njegovu 

 ostalomu«, jer mu je doveo gospodu od »cara burskoga«; 1331. darovao je 

 knezu Vuku Vukosalicu i bratu mu Pavlu Banice i Peci sa izokolnim selima i 

 nekoliko sela u Vrbanji za to, sto je u Raskoj izbavio bana, kada je banov konj 



') U listinama: »darovanje«, »:<apisanje«. 



