54 



Ako se na erazi miriji sagradi kuca ili koja druga zgrada, postaje ovo 

 kuciste i p6 dunuma zemlje oko njega, u koliko je potrebno za uporabu zgrade, 

 mulkom te se bastini kao i ostali mulkovni imetak po serijatskim propisima. 

 Mulkom se smatra i voce, koje se zasadi i kalemi, vinograd ibasca ili, 

 kako se koji puta definira, ono plodno zemljiste; koje se ne obraduje plugom; ali 

 u ovom sluCaju karakter mulka ne pripada zemljistu kao takovom, nego 

 raslinama, koje na njemu rastu i zemljiste prestaje biti mulkom te postaje opet 

 erazi-mirijom, cim ono ostane tri godine jalovo ili cim u nj ude plug te se uzore. 

 U tom slucaju valja od tog zemljista davati osim desetine i resmove i za nj 

 vrijedi bastinsko pravo erazi-mirije a ne serijatsko mulkovno. Tek ako bi se za 

 vinograd ili bascu ishodila carska mulknama pa bi se i u tefter zabiljezilo, da je 

 mulk, dobivaju ovakovi dijelovi zemlje pravi karakter mulka te se mogu 

 primjerice uvakufiti 



Bez sahibi-erzove dozvole nije nikoji posjednik na svom posjedu mogao 

 sagraditi kucu ili bilo kakovu zgradu, a ako mu on dozvoli, imao mu je platiti 

 takozvanu dam-tapiju. Razlog tomu je taj, da jedno zemljiste, koje je bilo erazi- 

 mirija te se od njega placali svi odnosni porezi, onim casom, kada bi se sagradila 

 kuca, postaje mulkovnim vlasnistvom a dam-tapija u neku ruku predstavlja pristojbu 

 za dozvolu, da se zemlja iz jedne kategorije premjestava u drugu. Po kanunu iz 

 dobe Mehmedpase iznosila je dam-tapija ili ev-jeri tapusi prema velicini zarade 

 20 do 50 akci. Da se spahiji namiri gubitak od godisnjeg prihoda zagradene 

 zemlje, pronasao bi se jednogodisnji ekvivalent desetine i resmova, koji bi otpao 

 na doticni komad zemlje te bi se ova svota davala godisnje u ime mukate za 

 kuciste. Ako kogod bez spahine dozvole sagradi kucu na erazi-miriji, bila ona 

 njiva ili ne, vlastan je spahija, da ju obori ili ako hoce, da uzev tapijsku pristojbu, 

 naknadno dozvoli, da kuca ostane. Sagradi li se kuca na starom kucistu, nema 

 spahija po zakonu prava'iskati dam-tapiju. 



Vlasnik jedne zgrade ima pravo, da jedno kuciste, na komu se oborila kuca, 

 kao i kod basce ili vinograda, kada se pokvari, i bez narocite dozvole spahijine 

 uzore i posije, ali ono naravski, Cim u nj zade plug, gubi karakter mulka i postaje 

 opet erazi-mirijom, jer karakteristika mulka ne pristoji zenilji, nego samo vockama, 

 odnosno lozi, a da pri tom samo zemljiste ne trpi. Zato zakon izricno brani, 

 posjedniku zemljista, koje je bilo basca a poslije se pretvorilo u njivu, usprotiviti 

 se, davati osim desetine i resmove i pozivati se na to, da je bilo prije mulk. 

 Ako se basca ili vinograd zapusti te ostanu pusti, moze ih spahija kao mahlul 

 dati iznova pod tapiju, ako hoce, prvasnjem posjedniku a ako hoce — jer ovaj 

 zapustavanjem gubi i pravo prvokupa — i nekomu drugom. Ako bi se onda desilo, 

 da bi na onom zemljistu iz korijenja uginulih stablika nikle nove vocke, nema 

 prvasnji vlasnik prava, reklamirati na osnovu toga zemljiste za se. (Ferman iz 

 dobe Hamzapase nisandzije iz god. 1011. (= 1602./3.). 



Sa nacelom, da vinograd, cim se uzore, prestaje biti mulkom u protuslovlju 

 je jedna ustanova, koja se nalazi u istom zakoniku i koja odreduje, da se od 

 ovakovih njiva, koje su bile prije vinograd, od koga se placala petina, i nadalje 

 ima pobirati petina a ne desetina. Tumaciti moze se to jedino tim, da je vinograd 

 produktivniji i vrijedniji i da se ovom naredbom htjelo prisiliti posjednike, da 

 svoje vinograde sto pomnije njeguju i pomladuju, 



