56 



jateljski grad a spaliija tamo iia gradskoj iiieri izdaje zemlje pod tapiju, da se 

 gradani tome ne mogu protiviti, ako im ostane dovoljiio mere. 



Ispa§a. 



Osim ove pase bila je i druga pasa, tako zvani jajlak i kislak (Ijetna i 

 zimska pasa), kamo su nomadizirajuci cobani izgonili cesto u velikom broju svoju 

 stoku, da Ijetuje ili zimuje. Ovi nomadi (jurek, jurekjan, jurek-tajfe) nisu bili samo 

 azijski nomadi, nego ih je bilo i na evropskom tlu, takozvani Vlasi, koji su sa 

 svojim coporima vec u srednjem vijeku obilazili svim planinama Balkanskog 

 Poluostrova i vremenom postali vazan faktor pri rastvaranju etnickih cjelina 

 iiaroda i plemena, koji su na njemu zivili. 



Ovi nomadi, kojim je boraviste bilo nestaino, zvali su se u Bosni „hajmani" 

 a po bosanskoj kanunami od 946. bili su duzni placati resmiduhan od 50 akci, 

 ako bi se na jednom mjestu bavili dulje od godine dana. Spadali su pod juris- 

 dikciju cinovnika, koji se zvao hajmandzija i komu ima spomena vec u jednoj carskoj 

 zapovjedi, izdano] bosanskom sandzakbegu a datiranoj iz Drinopolja god. 973. 



Od ovih cobana uzimalo se za pasu poseban porez i to ne u stanovitoj 

 uknjizenoj visini, nego srazmjerno prema potrosku trave i vode. Zakon ustanov- 

 Ijuje, da cobani, koji izvana dodu da pasu svoju stoku na Ijetnoj ili zimskoj pasi 

 te da je stane i zatore, od jednog stada (sure), na koje se racunalo 300 ovaca 

 daju od najbolje vrste jednog ovna, od srednje po jedno dvogodisnje janje (sislik) 

 a od slabijega stada po jedno janje (toklu) za travarinu (t. zv. otlak-hak\ Ovu 

 travarinu ali nisu mogli pobirati seljaci, u cijem bi selu bila doticna pasa, poziv- 

 Ijuci se mozda na to, da oni placaju u svom selu hakove, nego ju je pobirao spahija '). 



U carskim hasovima uzimalo se u ime takozvanog adeti-agnama (ovcarine) 

 za miriju (drzavu) od svake ovce jos po jedna akca a na timarima beglerbeskim, 

 sandzackim, dzaminskim i drugim hasovima uzimalo se od dvije ovce po jedna akca. 



Osim toga pobirala se posebna pristojba za pravo torenja — resmi agil — 

 i to od stada od 300 ovaca 25 akci (Ferman od god. 1001. [=1593.]). 



Adeti agnam pobirao se je 1. aprila a slijedeci mjesec, kada su ovce janjile, 

 i to sredinom maja, brojala se je janjad te se od dva janjeta pobiralo po jedna 

 akca. 



Sejjidi, dostojanstvenici i svi »carski robovi«, bili oni timarlije ili placenici 

 (ulufelu), nisu od 150 ovaca pladali adeti agnama, nego tek od onili, sto bi ih 

 imaU preko ovog broja. 



Porezi. 



Porezi, koji su u Turskoj teretili zemlju i njene produkte, u teoriji odgo- 

 varaju dvojakoj razdiobi, koju nalazimo u gore spomenutim definicijama haraca. 

 Porezi, koji bi se davali od prihoda, dakle u neku ruku dohodarina, bill su prema 

 vecem ih manjem prihodu veci ih manji te predstavljaju haradzi-mukaseme^), a 



*) Jedna marginalna nota definira to ovako: »U resmi jajlaku, kislaku i otlaku nema raji 

 udjela, sve je spahino«. 



») RijeC mukaseme izvodi se od kism=^ dio, dakle ie h. ni. = porez, koji predstavlja stano- 

 Viti dio prihoda. 



