60 



porezi bili su resmi arusane i resmi duhan. Resmi arusan ili gerdek-hak isto je, 

 sto mladarina ili svadbarina, sto je bio duzan otac da placa, kad bi udao kcer. 

 Taj porez opcenito je rasprostranjen a osobito u starih Siovjena, gdje se je zvao 

 i imeiiom knjazeje. Po turskim kanunima placao je muslimanski otac mlade svomu 

 spahiji, ako bi udao kcer djevojku, 60 akci a za udovicu 40 akci. Siromasniji 

 placali su poiovicu a krscani 30, odnosno 25 akci. Resmi arusan raje davao se 

 je spahiji, spahije placali su ga za svoje kceri subasi ili sandzakbegu a tako 

 \ piade i muselimi; sandzakbezi placali su arusan beglerbegu a beglerbeg caru. 



Tendencija ovoga poreza bila je ta, da se dokumentira pravo doticnog sta- 

 rjesine, cija se privola lioce, kada se koji podlozenik zeni, a zloporabom se iz 

 toga — ali ne u Turskoj — razvio zloglasni Jus primae noctis. 



Slican ovom porezu bijase resmi duhan ili tutunhak. Duhan, odnosno tutun 

 danas znaci obicno duhan te su mnogi autori tumacili, da je to porez na duhan. 

 AH to tumacenje vec je s toga neispravno, jer mi taj porez nalazimo i u naj- 

 starijim kanunima, gdje u Evropi jos nije ni traga bilo duhanu i i usenju a jer 

 obje rijeci isprvice znace »dim«, bijase to za pravo dimarina. A kako se dim 

 obicno identificira sa pojmom ognjista, kuce, bio je to porez, koji se uzimao u 

 ime stanarine. Tomu je tumacenju u prilog to, da se resmi duhan placao takoder 

 kod udaje i to za kceri iz boljili kuca 9 a iz siromasnijih 6 akci. Muselimi i 

 piade placali su po 5 akci. Istom nas tumacenju vodi i »Sarajevska kanunama«, 

 str. 63,, gdje se veli, da je raja, koji ne stanuje na svom cifluku, nego na teri- 

 toriju drugog spahije, duzna spahiji onog mjesta (toprag-spahi) placati 6 akci 

 resmi-duhana. 



U baduhavu racunale su se i tapijske pristojbe a osim toga i novcane globe 

 i kazne ali je potonje samo u slobodnim timarima kupio spahija. 



Vazan porez, koji se odnosio na poljoprivredni rad, bijase mlinarina (resmi 

 asiab). Obicno se placalo od mlina, koji bi svu godinu mljeo 60 akci, ako bi 

 samo pola godine radio 30 akci a ako bi manje radio za svaki mjesec po 3 akce- 



U najstarije vrijeme se ovaj porez ali nije placao u gotovom, nego u zitu. 

 U Anadolu se uzimalo primjerice od mlina, koji citavu godinu radi 1 meda 

 (20 turskih kila) zita. 



Po bosanskom kanunu davalo se od mlina, koji radi citavu godinu 30, za 

 pola godine 15 a za cetvrt godine 9 akci a rok placanju bijase, kada dospije 

 novo zito. 



Posebna vrst poreza, koji se placao samo u Bosni te je valjda, sudeci po 

 imenu, sredovjecnog porijekla, bila je takozvana poljacina^ te se za nju pla- 

 calo od kucnog dima svake godine po 2 akce. Da li je ta poljacina identicna sa 

 onim porezom od 2 akSe, sto se po bosanskim kanunima bez poblize oznake 

 kupio na Ilinj-dan, to nisam mogao ustanoviti. 



Osim drugih manjih poreza i danaka, sto ih je spahija tu i tamo pobirao 

 i na koje se necemo osvrnuti, nije raja — dakle posjednik seoskog imanja — 



dakle ce se u baduhavu vrstati oni porezi, koji nisu neposredno u svezi sa rnaterijalnom sub- 

 stancijom zemlje i njene obrade, porezi, koji se placaju za stanovita idealna prava, kao pravo 

 zenidbe, osnivanja kucne zajednice, nasljedivosti posjeda i konacno otkup tjelesnih kazna nov- 

 Canim globama. U danasnjem obiCnom govoru oznacuje rijec isto, sto i nase »badava«. 



PoljaCinu od 2 akce pladali su i martolozi u Banji u Srbiji. U Sarajevskoj kanunami 

 veli se, da se poljacina placa za destibana — poljara, dakle za osiguranje protiv poljskog kvara. 



