17 Klimaat, 
Sumatra, in straat Soenda en over Java als Westenwind verschijnt. 
Aan den anderen kant, van Achter Indië, de Oostkust van Siam 
en Malakka, neemt de uit Azië komende luchtstrooming, tengevolge 
van de omwenteling der aarde en versterkt door den Noord-Oost 
passaat, een zuid-westelijke richting aan, d.w.z. daar heerscht een 
Noord-Oosten wind die, weinig belemmerd door het Malaksche schier- 
eiland, waar hij echter een deel van zijn vochtigheid verliest, zich op 
de Atjehsche kusten als Oostmoesson voordoet. 
Ook in dezen moesson is dus Sumatra's Noordpunt in tegen- 
spraak met alle overige deelen van den Archipel. 
Terwijl de krachtige Westmoesson overal elders als de Awade 
moesson wordt beschouwd, lastig voor de scheepvaart en vooral voor 
het debarkeeren, ondervindt men hem in Atjeh als de goede moesson. 
In het begin van den eersten Atjeh-oorlog was men hiermede 
niet bekend; men ondervond in Juli natuurlijk groote moeilijkheden 
bij de landing van troepen en, meenende dat de kwade moesson, 
evenals overal elders, in December zou aanbreken, achtte men het 
geraden de actie te staken en terug te keeren. 
Deze vergissing heeft zeker een ongunstigen invloed uitgeoefend 
op het verder verloop van den Atjeh-krijg en toont duidelijk aan, hoe 
onmisbaar een degelijke kennis van het Indisch klimaat is, niet alleen 
voor den landbouw, maar ook voor de uitoefening van het gezag en 
opdat b.v. maritieme opmetingen met vrucht en op spaarzame wijze 
kunnen worden verricht onder gunstige omstandigheden van weer en 
wind. 
In de maand Januari ziet men op Sumatra's Westkust, evenmin 
als in den Oostmoesson, een duidelijk en krachtig windsysteem; dit 
treedt eerst op in Zuid-Sumatra en is het meest ontwikkeld in de Java- 
zee en de Chineesche Zee; ook nog goed merkbaar is het in de 
Soenda- en Bandazee, overal volgen de pijlen de waterwegen, waar 
de minste tegenstand door wrijving wordt ondervonden, en in de 
Celebeszee worden nu Noordelijke winden waargenomen. 
De kenmerken van deze Westen- en Noordenwinden zijn gelijk- 
matiger over den geheelen Archipel dan die van den Oostmoesson ; 
op hun langen waterweg hebben zij gelegenheid te over gehad tot 
het opnemen van waterdamp, en daar in Australië, het zuigend ge- 
bied, nu een opwaartsche luchtbeweging plaats vindt, zal ook allengs 
Deer I 2 
