19 Klimaat. 
schijnsel waargenomen, b.v. te Bandoeng, met maxima van 240 en 
236 m.M. in Maart en November, tegen 222 en 196 m.M. in December 
en Januari. 
In October en November nadert de stiltengordel, de zon volgend, 
Australië en gaat daar over in het gebied van warme, stijgende lucht 
over dit werelddeel, zoodat men een maximum van regenval in de 
kenteringmaanden uitsluitend aantreft op de niet dicht bij Australië 
gelegen stations, waar, zooals vroeger is opgemerkt, een zuivere 
moesson-regen heerscht met één maximum en één minimum. 
Indien de stijging van lucht in de kentering als een locaal ver- 
schijnsel is genoemd, dan heeft dit alleen betrekking op de beide 
moessons, die hun oorsprong in de twee werelddeelen vinden. 
Luchtbeweging van anderen aard, locaal in engeren zin van het 
woord, wordt veroorzaakt door plaatselijke verwarming en stijging 
van lucht, die aanleiding geven tot de vorming van hooge stapel- 
wolken, waarvan men in Indië ontzaggelijke gevaarten kan waarnemen. 
Dr. var BEMMELEN heeft verscheidene dezer wolkentorens gemeten en 
daarbij hoogten tusschen top en grondvlak geconstateerd tot aan 16 K.M. 
Een andere, in een bergland zeer gewichtige locale werking, 
komt tot stand wanneer de lucht gedwongen is te stijgen tegen een 
berg of bergrug. Te loever, aan de windzijde, zal dan vooral in den 
Westmoesson, de lucht, afkoelend door het stijgen, zich ontlasten-van 
het steeds opnieuw onhoudbare vochtgehalte en zwaren regenval 
veroorzaken. 
Aan de lijzijde zal diezelfde lucht, ontdaan van waterdamp, 
moeten dalen, zich daarbij verwarmen en dus steeds droger worden, 
zoodat de beide uitersten: zware regenval en uiterste droogte, niet 
ver van elkander worden ondervonden. 
Op het eiland Ceram vindt men dientengevolge, zooals uit de 
kaarten blijkt, geheel en al omgekeerde (regen) moessons aan Noord- 
en Zuidkust. 
In den Oostmoesson, als elders droogte heerscht, valt er veel 
regen op de aan den wind blootgestelde Zuidkust, weinig op de 
Noordkust; het omgekeerde is het geval in den Westmoesson, die hier 
beter Noordmoesson genoemd zou kunnen worden. 
Op den Zuidelijken landtong van Celebes geeft hetzelfde proces 
aanleiding tot een abnormale verscherping van beide moessons bij 
