Lt 
kiezelzuurrijke gesteenten met + 60—80o 0 SiOy en kiezelzuurarme 
gesteenten met + 40 —60 0/, SiOg. 
Tot de eerste groep behooren o. a. graniet, gneis, glimmerschiefer. 
Graniet bestaat uit kwarts, glimmer en kaliveldspaat (orthoklaas); in 
eneis komt minder veldspaat voor; glimmerschiefer bevat geen veld- 
spaat en bestaat alleen uit kwarts en glimmer en is derhalve het meest 
zure gesteente. Tot de tweede groep, die der kiezelzuurarme of basische 
gesteenten, behooren o.a. andesiet en basalt. Andesiet bevat oligoklaas 
en hoornblende of augiet; verder soms ook magneetijzer en kwarts. 
In basalt kan naast augiet, oligoklaas of leuciet voorkomen. 
De bodem van Java bestaat voor verreweg het grootste gedeelte, 
ruw weg voor ongeveer 75 0/), uit de verweeringsproducten van basische 
eruptiefgesteenten, vooral van andesiet en basalt, terwijl het overige 
deel, voor zoover het uit kalk- en mergelbanken bestaat, vroeger of 
later na het uitwasschen van de kalk hiertoe ook gerekend kan worden. 
Trouwens, hier en daar, bijv. in het Zuidelijke gedeelte van Pasoeroean, 
is de kalksteenoppervlakte reeds op de meeste plaatsen bedekt door 
een laterietachtigen grond, grootendeels een verweeringsproduct van 
den kalksteen. Slechts een drietal vulkanen op Java, de Goenoeng 
Ringgit, de Goenoeng Loeroes en de in Japara gelegen Goenoeng 
Moeriah, werpen een leucietbasalt uit. 
Bij eene eruptie stoot de krater vulkanische asch, zand en steenen 
en lava uit. Vulkanische asch, zand en steenen vormen eene vrij losse 
massa, die al spoedig onder invloed van het water verhardt en in Z/ 
overgaat. De uit den krater stroomende lava is een gedeeltelijk ge- 
smolten mineraalmengsel, dat met oververhit water eene soort van brij 
vormt. Deze brij verkrijgt bij langzame afkoeling eene min of meer 
kristallijne structuur, vormt daarentegen bij snelle afkoeling amorfe 
massa’s. Al naargelang deze snelle afkoeling al of niet onder gas- 
ontwikkeling plaats vindt, ontstaat het poreuze puimsteen of het glas- 
achtige obsidiaan of peksteen. Als bijzonderheid moet hier nog worden 
medegedeeld, dat de vulkanen van Java in hoofdzaak asch, zand en 
fijn verdeelde producten uitwerpen en geen lava. Slechts van enkele 
vulkanen (den Lemongan, den Smeroe en den Goentoer) is het met 
zekerheid bekend, dat zij in historischen tijd echte lavastroomen hebben 
geleverd. 
De voornaamste mineralen, die de hierboven genoemde gesteenten 
