61 Bodem. 
opneemt, maar niet in water oplosbaar is. De verzadigde humus is rijk 
aan basen; in aanraking met andere basen gebracht, heeft er uit- 
wisseling plaats. 
De onverzadigde humus is wel in water oplosbaar en wel des te 
meer, naarmate hij minder verzadigd is. Hij vormt evenwel met water 
geen echte oplossing, doch eene kolloide oplossing, een zoogenaamde 
humussol dus, die donker gekleurd is. Deze humussolen nu bezitten 
zeer merkwaardige eigenschappen. Zij werken op allerlei verbindingen 
van den bodem ín. Zij lossen bijv. de ijzer- en aluminiumverbindingen 
en ook het silikatisch gebonden kiezelzuur uit den bodem op. Er vormen 
zich wel is waar geen echte oplossingen van deze ijzer-, aluminium- 
en kiezelzuurverbindingen, maar de humussolen brengen deze ver- 
bindingen in kolloide oplossing (Schutzkolloid). Hoe dit alles in zijn 
werk gaat, moet hier verder buiten bespreking blijven. Het is voldoende 
te weten, dat de onverzadigde humusstoffen in water oplosbaar zijn en 
dat deze oplossing op haar beurt weer tal van bodembestanddeelen 
(basen, phosphorzuur, ijzer, aluminium, kiezelzuur) in beweging zet. 
Beide vormen van humus in de natuur. Men kan de verschillende 
humusvormingen het beste in boschgronden bestudeeren. Ten eerste 
kan het strooiseldek (Streudecke) weinig diep zijn en bestaan uit los 
naast elkander liggende takjes en bladeren, waaronder zich een losse, 
kruimelige, min of meer humusrijke bovengrond bevindt, die geleidelijk 
in den humusarmen ondergrond overgaat. Dit is het beeld van den 
gezonden boschgrond. 
Men kan echter ook een dikwijls zeer diepe, samenhangende 
strooisellaag (Streuschicht) aantreffen, waaronder een compacte humus- 
laag, die scherp tegen den humusarmen ondergrond afsteekt. 
De vorming van gezonden humus heeft plaats bij voldoende toe- 
treding van lucht en gunstige levensvoorwaarden voor de medewerkende 
organismen. Op door microben bewerkte oxydatie en reductie in 
juist evenwicht berust de vorming van den milden humus in bosch en 
veld. Overheerscht de oxydatie al te zeer, dan kan deze humus ge- 
deeltelijk verloren gaan. Verkrijgt echter de reductie de overhand, 
zijn derhalve de omstandigheden voor het vergaan van de planten- 
resten ongunstig, dan hoopt het organische zich op en ontstaat zure 
humus. Karakteristiek voor den zuren humus is de draderige, weinig 
aardachtige structuur van de humuslaag. Het zijn derhalve vooral de 
