7/8 Bodem. 
bosschen voorkwamen; dat beide lagen juist ná de ontwouding zouden 
ontstaan. Deze opvatting is volkomen onjuist. Het is zelfs geen al te 
gewaagde onderstelling — en althans zijn er vele voorstanders van 
deze opvatting — dat de vorming van het schadelijke, voor de wortels 
ondoordringbare humuszandsteen een van de oorzaken is van het 
veranderen van boschrijke streken in kale heidevlakten. 
Niet altijd is de bleekzand-humuszandsteen-formatie zoo uitgesproken 
voorhanden als hierboven beschreven werd. Een begin van deze bodem- 
vervorming is echter wel nagenoeg onder ieder bosch op te merken. 
Onder milden humus vormen zich echter geen harde lagen ; milde humus 
toch kan wel veel water absorbeeren, maar vormt er geen kolloïdale 
oplossingen mede, die zooals wij zagen, juist de aanleidende oorzaak 
van de vorming van bleekzand en humuszandsteen zijn. 
Krik. Ook onder de bouwkruin der kleigronden vormt zich in 
vele gevallen, als gevolg van het uitwasschingsproces, gaandeweg 
eene meer of minder ondoordringbare laag, knik geheeten. Deze knik- 
laag ligt gewoonlijk + 30 c.M. onder de bouwlaag; ze is zeer samen- 
hangend en in drogen toestand steenhard. Schadelijke bestanddeelen 
zijn niet aanwezig; hare slechte werking op de vruchtbaarheid van 
den bodem is niet het gevolg van hare scheikundige samenstelling, 
maar van de ongunstige physische werking, die ze uitoefent. Ze houdt 
het water en de plantenwortels tegen. 
Welke veranderingen als gevolg van het uitloogingsproces van 
het regenwater en tevens van de cultuur (plantengroei, bemesting, 
grondbewerking) in de verweeringssilikaten van den kleigrond optreden, 
is nog niet nagegaan. Wel weet men, dat het vooral de kalk is, welke 
naar diepere lagen wordt gespoeld, zoodat èn kniklaag èn bovenliggende 
bouwkruin kalkarm zijn, terwijl dikwerf onder de knik grond ligt, rijk 
aan koolzure kalk (woelaarde). Zeer waarschijnlijk worden ook de 
kleinste kleideeltjes uit den bovengrond naar beneden getransporteerd; 
de kniklaag bevat dan meer kleine deeltjes dan de bovenliggende 
bouwlaag. 
Ook de humusbestanddeelen spelen in dit bodemvervormingsproces 
der kleigronden hun rol. Op graslanden werkt alles mede tot eene 
vorming van veel humusbestanddeelen en tot een langzaam vergaan 
ervan (lage, vochtige ligging en lage temperatuur); derhalve tot eene 
ophooping van humeuze stoffen. Deze stijging van het humusgehalte 
