19 Bodem. 
slotte volledig met de organische bestanddeelen door gloeien uitge- 
dreven. Zandgronden bevatten slechts zeer weinig hygroscopisch gebonden 
water, zeer zware kleigronden ongeveer 20 °/), veengronden ongeveer 180/. 
Voor het gehalte aan sterk gebonden water zij verwezen naar tabel [V. 
Op welke wijze het water in den bodem gebonden is, zal nader 
(zie absorptie) besproken worden. 
De organische bestanddeelen (humus). Om de scheikunde van de 
organische stoffen van den bodem te behandelen, zou een aanzienlijk 
deel van een werk over organische chemie geschreven moeten worden. 
Alleen door het Amerikaansche Bureau of Soils worden twintig in den 
bodem voorkomende organische verbindingen, alle van zeer samen- 
gestelden aard, beschreven. Wij beperken ons hier tot herhaling, dat 
de humus hoofdzakelijk uit koolstof, waterstof en zuurstof is opgebouwd 
en als voornaamste plantenvoedsel stikstof bevat, afkomstig uit het 
planteneiwit. Terwijl echter planteneiwit gemiddeld ongeveer 16 0/, 
stikstof bevat, is het stikstofgehalte van den humus in den regel aan- 
zienlijk lager. In humiede gebieden schommelt het van 2 ®/0—5®/; in 
warme, droge streken kan dit gehalte belangrijk stijgen, zoodat HriLcARD 
in zekere soort ouden humus in Amerikaansche gronden, ontstaan bij 
rijke luchttoetreding en geringe vochtigheid — factoren, die de vorming 
en ophooping van de gevormde stikstof in de hand werken — zelfs tot 
22 0/, stikstof (N) in den humus constateerde. 
Het humusgehalte van de verschillende bodemtypen loopt zeer 
uiteen. Afgegraven duingronden, zooals ze voor de bloembollencultuur 
gebruikt worden, zijn practisch humusvrij; in zwaren kleigrond vond 
VAN BEMMELEN 6,9 ®/, in lichteren 3,3 ®. (Zie tabel IV). Veengronden 
zijn zeer humusrijk; het gehalte aan organische stof bedraagt soms 
99 %, berekend op droge stof. 
Koolzure kalk (CaCO3). De koolzure kalk in den bodem is zooals 
in onze zeeklei afkomstig van schelpen, enz., die met het slib mede 
bezonken (tabel IV, Nes 3 en 5), of wordt door zeer kalkhoudend 
slib uit kalkgebergten aangevoerd, zooals het monster No. 4 (tabel IV), 
afkomstig uit Rembang (bij de Kening-rivier). Het Rijn- en Maasslib 
bevat ongeveer 14 tot 28%) koolzure kalk en r à 2% koolzure 
magnesia. Ook afgegraven duingronden bevatten in vele gevallen 
groote hoeveelheden fijne schelpjes; wij vonden in enkele monsters 
tot 8% CaCO3. 
