S1 Bodem. 
wanneer de aanwezige mineraalfragmenten zoo goed als niet door 
zoutzuur en zwavelzuur worden aangetast, zooals dat bijv. met kwarts, 
veldspaat, glimmer het geval is, is eene scheiding van het verweerings- 
silikaat en de onverweerde mineraalfragmenten althans bij benadering 
mogelijk. Tot nu toe werd deze benaderende scheiding slechts bij een 
betrekkelijk klein aantal grondsoorten door vaN BEMMELEN en in na- 
volging van hem door enkele andere onderzoekers uitgevoerd. Door koken 
met sterk zoutzuur wordt in de eerste plaats een verweeringssilikaat, 
A genoemd, ontleed, waarbij in oplossing gaan een gedeelte van het 
kiezelzuur en verder aluminiumoxyd (AlyO3), ijzeroxyd (FeyO3) en, zoo 
het aanwezig is, ijzeroxyduul (FeO), de basen kalk (CaO), magnesia 
(MgO), kali (K,O) en natron (NazO) en ook het phosphorzuur (P30;) 
en het zwavelzuur (SO3). Het grootste gedeelte van het kiezelzuur 
(SiOs) van dit verweeringssilikaat A wordt echter geleiachtig af- 
gescheiden en kan door loog verwijderd worden. Hetgeen ná behandeling 
met zoutzuur (en loog) overblijft, bevat in vele gevallen nog een door 
zwavelzuur ontleedbaar silikaat, dat wij B zullen noemen. Na de 
behandeling met zwavelzuur blijven nog slechts onverweerde mineraal- 
fragmenten achter, die nader mineralogisch gedefinieerd kunnen worden. 
De resultaten van het onderzoek van een 15-tal monsters van verschillende 
bodemtypen zijn in tabel IV (blz. 78) opgenomen. 
Het verweeringssilikaat en vooral het door zoutzuur ontleedbare, 
A genoemd, vormt met het humuscomplex het belangrijkste bestand- 
deel van den bodem. Het komt in kleigronden in groote hoeveelheden 
voor, in zandgronden is slechts weinig aanwezig, in zandstuivingen 
en duingronden ontbreekt het practisch geheel. Het is dat gedeelte 
van den bodem, dat de plasticiteit (zie blz. ro3) verleent en dat de 
practische landbouwer bepaalt, wanneer hij op het gevoel af zijne 
gronden onderscheidt in zand-, zavel- en kleigronden. 
Het verweeringssilikaat is ten nauwste verbonden met het humus- 
complex. Beide houden de basen (kali, kalk enz.) en ook het phosphor- 
zuur, zoowel absorptief als chemisch gebonden. Men moet zich humus- 
complex en verweeringssilikaat niet denken als ééne scheikundige 
verbinding, zooals het water en de koolzure kalk, maar als complexen 
van absorptieverbindingen en misschien van echte chemische verbin- 
dingen. De samenstelling van de beide complexen A en B is ver- 
schillend, al naargelang van den oorsprong en de vormingswijze (zie 
