Bodem. 
Go 
ef 
kali in oplossing, terwijl een gedeelte van de kalk absorptief door de 
gel gebonden wordt. Er heeft dus uitwisseling van basen plaats. De 
kracht, waarmede de basen gebonden worden, is verschillend. Ammoniak 
wordt het sterkste gebonden ; dan kali en kalk en natron het zwakste. Door 
echter een kiezelzuurgel, die ammoniak gebonden houdt, steeds opnieuw 
met groote hoeveelheden van een natronzout (bijv. keukenzout) te 
behandelen, kan nagenoeg al de ammoniak door natron vervangen worden. 
Behalve kiezelzuur geven ook aluminiumoxyd, ijzeroxyd, enz. 
gels. Men kan ook mengels van gels bereiden, bijv. een kiezelzuur-alumi- 
nium-oxyd-gel. Al deze lichamen vertoonen dezelfde eigenschappen als 
hierboven voor de kiezelzuurgel zijn uiteengezet. 
Volgens de onderzoekingen van Wavy en tal van anderen na hem, 
bezit nu de bodem eigenschappen overeenkomende met die der gels. De 
bodem absorbeert water en tal vande voor de planten belangrijkste voedings- 
stoffen, vooral de basen, in hooge mate; zuren minder, behalve het phosphor- 
zuur, hoewel het nog de vraag is of dit bestanddeel niet grootendeels 
chemisch gebonden in den bodem voorkomt. De binding is ook voor 
ammoniak het sterkst; dan volgen kali, kalk en natron. Toch brengt eene 
oplossing van kalk een gedeelte van de bodemkali in oplossing. Zoo kan 
eene kalkbemesting door de in den bodem geabsorbeerde kali en ammoniak 
te vervangen, als kali- en stikstofbemesting werken. Zelfs natronzouten, 
in groote hoeveelheid op den akker gebracht, b.v. bij eene overstroo- 
ming met zeewater, verdringen de andere basen. Het proces, dat zich 
hierbij afspeelt, kan als volgt worden aangegeven: 
Bodemkalkcomplex + 2 NaCl (keukenzout) > bodemnatroncom- 
plex + CaCls (calceiumchloride). Het teeken <> geeft aan, dat beide 
reactie's, zoowel de inwerking van keukenzout op het kalkcomplex 
als die van calciumchloride op het natroncomplex, naast elkander plaats 
vinden. Er treedt dus ten slotte een evenwichtstoestand in. 
Hoe snel deze evenwichtstoestand intreedt, m.a.w. hoe snel het 
bodemcomplex, dat de basen absorptief gebonden houdt, deze basen 
tegen andere uitwisselt, moge uit het volgende blijken. Een kleigrond 
(zware kleigrond uit de Betuwe) wisselde, met eene koude oplossing 
van keukenzout (NaCl) geschud, evenveel kalk tegen natron uit in 
één week als in vijf minuten, nl. in beide gevallen 0,78 ®% CaO. De 
bovengenoemde evenwichtstoestand was dus reeds binnen vijf minuten 
ingetreden. Maar het sterkste is wel, dat, door den kleigrond slechts 
