88 
(en water) verzadigd is. Hoe meer absorbeerend materiaal ín den bodem 
voorhanden is en hoe minder plantenvoedende stoffen (en water) dit 
materiaal geabsorbeerd houdt, des te moeilijker wordt het voor de 
planten het noodige voedsel (en water) aan den bodem te onttrekken. 
Zoo zou het kunnen voorkomen, dat een kleigrond absoluut rijker aan 
basen was dan een zandgrond en toch deze basen moeilijker aan de 
planten afstond dan de zandgrond. Terecht wordt van den kleigrond 
gesproken als van den „Geizhals.” 
Op grond van het bovenstaande zal onderscheid moeten gemaakt 
worden tusschen bodems, die meer en bodems, die minder met basen 
verzadigd zijn. (Zie ook S 3, blz. 60). Aangezien de toestand van volkomen 
verzadiging in een humied klimaat wel niet voorkomt, kan men beter 
spreken van bodems, meer of minder onverzadigd aan basen of ook arm 
of rijk aan absorptief gebonden basen, mits de begrippen armoede en 
rijkdom geheel relatief worden opgevat, in verband met het vermogen 
van den bodem om basen te binden. 
In een humied klimaat, waar de bodem eeuwen achtereen door 
het water uitgeloogd is, zullen alle gronden wel tot de onverzadigde 
gronden behooren. Het eindpunt van de reeks, absoluut onverzadigde 
gronden dus, die geen spoor van absorptief gebonden basen meer 
bevatten, komt in Nederland niet voor. Als zoodanig zijn op te vatten 
de zuivere laterieten, niet te verwarren met de laterietachtige gronden, 
dat zijn de formaties, die bezig zijn te lateritiseeren en nog basen 
bevatten. Zeer dicht bij de absoluut onverzadigde gronden staan ook 
de hoogveengronden, die zeer arm zijn aan absorptief gebonden basen. 
Reactie van den bodem. In dit verband moet een enkel woord 
gezegd worden over de reactie van den bodem ten opzichte van lakmoes. 
Men is gewoon te zeggen, dat de bodem zuur reageert, als hij evenals 
een zuur blauw lakmoespapier rood en alkalisch, als hij evenals een 
base rood lakmoespapier blauw kleurt. Nu komen evenwel vrije zuren 
en basen niet altijd in den bodem voor en de verhouding ten opzichte 
van lakmoes moet in die gevallen dus een anderen grond hebben. 
Zoo kan bijv. een kleigrond alkalisch reageeren ten opzichte van 
plantenkleurstoffen, als lakmoes, niet omdat hij eene vrge base (dat is 
eene in water oplosbare, alkalisch reageerende stof) bevat, maar omdat 
het de zeer zwak zure roode plantenkleurstof gelukt toch nog eenige 
base aan dezen kleigrond te onttrekken. De kleigrond is wel onver- 
