92 
bovendien splitst natronklei in water — hoe moge hier in het midden 
blijven — natronloog af en deze laatste verbinding werkt ontvlokkend 
op den kleibodem in; d.w.z. zij doet de kleine kleivlokken in nog 
kleinere vlokjes uiteenvallen. Ook soda werkt ontvlokkend op de klei- 
deeltjes en dus verslechterend op de bodemstructuur (zie verder het 
slot van deze paragraaf). 
De praktijk wenscht nu eene goede kruimelige bodemstructuur 
en het zal dus het streven van den landbouwer moeten wezen, om 
zijn grond in de kruimelstructuur te krijgen en te houden. 
Middelen ter verkrijging eener goede bodemstructuur. Onder deze 
middelen staat voorop eene rationeele grondbewerking, welke door 
vorst, bacteriën, regenwormen, enz. ondersteund wordt. 
Naast de grondbewerking staat eene groene bemesting, welke 
door vermeerdering van humus de structuur, zoowel van zware als van 
lichte gronden, verbetert. Humus bevordert de poreusheid van den 
zwaren bodem, eensdeels doordat de organische stoffen de gronddeeltjes 
beletten dicht opéén te gaan liggen, anderdeels doordat de humus- 
kollotden de anorganische bodemkolleïiden kunnen uitvlokken. Men dient 
intusschen zoodanige maatregelen te nemen, dat de groene massa snel 
vergaat en den bodem niet verzuurt. 
De structuur van zware gronden kan verder verbeterd worden 
door het inbrengen van grovere bestanddeelen, als puin, pannen, 
zand, enz. 
Een ander uitstekend middel om den grond losser en poreuser 
te maken, is het aanplanten van een gewas, met een sterk ontwikkeld 
en diepgaand wortelstelsel, dat den bodem in alle richtingen doorkruist. 
De goede werking van een dergelijk gewas op de bodemstructuur wordt 
in hooge mate bevorderd, wanneer later, als het gewas gemaaid is, 
insecten, als bijv. de witte mieren, de wortels opvreten. Ook her- 
bossching werkt gunstig op de bodemstructuur, vooral wanneer de 
wortels van de boomen, ná het vellen, vlug verteerd worden (bijv. 
door mieren). 
Over de oorzaken van de gunstige werking eener kruimelige 
structuur van den bodem op de planten, loopen de meeningen uiteen. 
Men zal hier wel met een complex van samenwerkende factoren te doen 
hebben. De plantenwortels kunnen zich in een zoodanigen bodem beter 
ontwikkelen; de lucht dringt overal door, zoodat de verschillende lucht- 
