93 Bodem. 
behoevende of aërobe bodemorganismen tot ontwikkeling komen en hunne 
belangrijke functies kunnen verrichten. Ten slotte komt in een poreusen 
bodem eene goede bodemluchtverversching tot stand. Het laatste punt 
is belangrijk genoeg, om er eenige oogenblikken bij stil te staan. 
Bodemlucht en bodemluchtverversching. In den bodem is, al naar 
gelang van den physischen toestand, meer of minder lucht aanwezig. 
Zware kleigronden bevatten minder lucht dan zandgronden; een goed 
bewerkte bodem weer meer dan een slecht bewerkte. De samenstelling 
van de bodemlucht wijkt van die van de atmospheer af. Door het 
ademhalingsproces van de bacteriën en schimmels en ook van de wortels 
van de hoogere planten worden groote hoeveelheden koolzuur in den 
bodem geproduceerd. Zooals bekend is wordt bij de ademhaling zuurstof 
verbruikt en koolzuur uitgeademd. Zoo schatte Stoklasa de hoeveelheid 
koolzuur (CO), die door lage organismen gevormd wordt, op 75 K.G. 
per H.A. en per dag, terwijl in hetzelfde tijdsverloop de wortels van 
het onderzochte gewas (tarwe) 69 K.G. koolzuur per H.A. uitademden, 
totaal derhalve 135 K.G. koolzuur per dag en per H.A. Bleef deze 
hoeveelheid koolzuur in den bodem aanwezig, dan zou het koolzuur- 
gehalte van de bodemlucht (de luchtcapaciteit van den bodem op 
ongeveer r5 volumeprocenten gerekend) in één dag stijgen tot 15 0/0. 
Bij eene dergelijke stijging van het koolzuurgehalte en eene evenredige 
afname van het zuurstofgehalte van de bodemlucht, zouden alle hoogere 
planten sterven. Geregelde verversching van de bodemlucht is dan ook 
eene absolute noodzakelijkheid. Een nooit onderbroken koolzuurstroom 
vloeit uit den bodem in den dampkring, terwijl omgekeerd uit den 
dampkring steeds eene aanvulling van het zuurstofgehalte van de 
bodemlucht plaats vindt. 
Dat het koolzuurgehalte van de dampkringslucht, niettegenstaande 
de toevoer van koolzuur, zoowel door het ademhalingsproces van mensch 
en dier, als door dat van de bodemorganismen en de plantenwortels, 
toch vrij constant op 0,03 volumeprocenten blijft, wordt veroorzaakt, 
doordat de groene plantendeelen onder invloed van het zonlicht het 
koolzuur uit de lucht vastleggen, de koolstof tot koolhydraten ver- 
werken en de zuurstof vrijmaken. 
Tengevolge van de enorme koolzuurproductie in den bodem is 
het koolzuurgehalte van de bodemlucht zelfs bij uitstekende bodem- 
ventilatie, nog ongeveer tienmaal hooger dan dat van de dampkrings- 
