95 Bodem. 
Dit vraagstuk is van belang voor de natte rijstcultuur. Het 
schijnt, dat algen en andere lage organismen, die zich op de onder 
water staande rijstvelden aan de bodemoppervlakte ontwikkelen, een 
groote rol spelen bij de zuurstofvoorziening van de wortels van de 
rijstplanten. Natuurlijk, dat ook eene voorziening met versch zuurstof- 
houdend water nuttig werkt. Dit klopt geheel met het ook op Java 
bekende feit, dat stilstaand water veel minder gunstig is voor de ont- 
wikkeling van de rijstplanten dan zacht stroomend water. Toch krijgen 
de wortels van de rijstplanten op het laatst van den groei dikwerf 
gebrek aan zuurstof; men kan de gewoonte van de inlanders in sommige 
streken om het water — vóór de slotirrigatie — van het rijstland te 
laten vloeien, met de bodemventilatie in verband brengen. 
Het vraagstuk van de bodemluchtverversching is speciaal voor 
Indië van groot belang, omdat de wortels van drie van de voornaamste 
planten: suikerriet, indigo en tabak behoefte hebben aan veel bodem- 
lucht; zij stellen in dit opzicht zeer hooge eischen. Eene zeer intensieve 
grondbewerking is noodig, vooral wanneer de cultuur van deze gewassen 
volgt op de natte rijstcultuur en de gronden dus ten behoeve van deze 
cultuur langen tijd onder water gestaan hebben. In alle handboeken 
wordt dan ook den nadruk gelegd op het groote nut van eene doelmatige 
grondbewerking ná den natten rijstbouw (zie bijv. Hoofdstuk „Suiker” 
in Deel II). 
Cultuurziekten. Vele plantenziekten ontstaan door de aanwezigheid 
van mikroörganismen, die zich snel in het gewas kunnen verspreiden, 
alle planten aantasten en zelfs de gezondste exemplaren met het grootste 
weerstandsvermogen, doen kwijnen. Er zijn evenwel ook ziekten, die 
voortspruiten uit een gering weerstandsvermogen, als gevolg van on- 
gunstige omstandigheden, waaronder het gewas groeien moet. Dergelijke 
ziekten kan men cultuurziekten noemen. Het zal niet altijd gemakkelijk 
zijn uit te maken, of men met eene bacterie-ziekte of met een cultuur- 
ziekte te doen heeft. In vele gevallen zal het wel zóó gelegen zijn, 
dat een bacterie de ziekte direct veroorzaakt, maar dat ongunstige 
omstandigheden de ziekte in de hand werken, zoodat de plant de kracht 
mist er weerstand aan te bieden en er doorheen te groeien. 
Reeds in rgor werd door ons bij de tabaksbemestingsproeven 
op Deli getracht gunstiger groeivoorwaarden op de zware kleigronden 
voor de tabak in het leven te roepen en stelden wij de vraag, of ten- 
