07 Bodem. 
vrij groot aantal jaren — ongeveer zeven à acht — moeten verloopen, 
vóórdat opnieuw tabak op het oude terrein verbouwd kan worden. 
Allerlei hypothesen kunnen gesteld worden. Dat de bodem slechts voor 
één oogst de beschikking zou hebben over voldoende voedingsstoffen 
in gemakkelijk opneembaren vorm, lijkt niet waarschijnlijk. Dit tekort 
ware bovendien door bemesting aan te vullen. Vaak hoort men, dat 
de vijanden van de tabak zich tijdens den eersten oogst in die mate 
ontwikkeld hebben, dat een tweede gewas, dat onmiddellijk op het 
eerste volgt, ten gevolge van ziekten en beschadigingen te gronde 
zou gaan. Dit klopt evenwel niet met de feiten; het tweede gewas 
geeft meer het beeld van een kwijnend bestaan te lijden, dan dat het 
door bepaalde ziekten is aangetast. In de laatste jaren is, vooral in 
Amerika, de theorie opgeworpen, dat elke plant een giftstof afscheidt, 
schadelijk zoowel voor de plant zelve, als voor het volgende gewas. 
Sommigen meenen nu, dat deze giftstof niets anders is dan het kool- 
zuur. In allen geval schijnt eene goede bodemluchtverversching al die 
toxinen — zoo zij al bestaan — onschadelijk te maken. Ten slotte is 
de meest gangbare verklaring, die reeds van vaN BEMMELEN afkomstig 
is, deze, dat de structuur van den bodem reeds door één oogst een 
ingrijpende verandering ondergaat. Nu is het begrip „bodemstructuur”’ 
voorloopig nog een zeer vaag begrip, wat wel hieruit het duidelijkste 
blijken kan, dat er geen methode is om de bodemstructuur te bepalen. 
Maar men gevoelt toch, dat wat men bodemstructuur noemt, in ver- 
band staat met begrippen als poreusiteit, losheid, toegankelijkheid 
voor lucht. En mogelijk gaat het er op Deli wel om, dat de tabak, 
die bekend staat als een gewas met een groote behoefte aan bodem- 
lucht, het tweede jaar over te weinig lucht te beschikken heeft. 
En daar ware reden voor. De tropische regens slaan den bodem dicht 
en een koud jaargetijde ontbreekt om zijn goede werking op het herstel 
van de verloren bodemstructuur te doen gelden. Eén van de middelen 
om de bodemstructuur te herstellen is het aanplanten van diep wortelende 
gewassen of het reboiseeren en men zou dus de resultaten van eene 
reboisatie vooral moeten zoeken in een losmaken van den bodem, 
zoodat deze toegankelijk wordt voor de lucht. Maar dan is het ook 
noodig, dat de wortels van de boomen vóór het uitplanten van de 
tabak zoo goed als geheel verteerd zijn. Is dit niet„het geval, verzuren 
de wortels, bijv. in een waterrijke streek, die niet goed gedraineerd is, 
