99 Bodem. 
verbetering krijgen de plantenwortels ruimte om te groeien en de plant 
schiet flink op; verder kunnen er natuurlijk chemische werkingen, als 
bijv. toenemende verweering, bij in het spel zijn. Ook na den rijstoogst 
is de bodem nog volstrekt niet ondoorlatend geworden door dichtslaan 
of zetten, de humusontleding gaat daarin nog langen tijd ongestoord 
normaal voort. 
Tot zoover Marr, die dus tot geheel andere conclusies komt dan 
zij, die in de grondbewerking vooral een middel zien, om eene goede bodem- 
luchtverversching tot stand te brengen. Marr wil dus door eene grond- 
bewerking alleen eene verbetering van de bodemstructuur verkrijgen, 
ten einde de plantenwortels betere gelegenheid tot groeien te geven. 
Zoolang nog niet uitgemaakt is, welke van beide opvattingen de juiste 
is, kan de praktijk zich troosten met de gedachte, dat eene rationeele 
grondbewerking ter verbetering van de bodemstructuur volgens beide 
als een van de eerste vereischten voor een goed gedreven cultuur 
wordt beschouwd. 
Imovloed van de kalk op de structuur van den bodem. Zooals bekend 
is, geven de meeste kleigronden, met zuiver water geschud, een troebele 
vloeistof, die ná lang staan minder en minder troebel wordt, doch 
gewoonlijk zelfs na maanden aan zichzelve te zijn overgelaten, nog 
eene meer of minder zwakke opaliseering vertoont. Dit verschijnsel 
is toe te schrijven aan het voorkomen van zeer kleine deeltjes in de 
klei, die successievelijk, al naar gelang van hunne afmetingen, bezinken ; 
ten slotte zijn nog slechts deeltjes aanwezig, die voortdurend in 
zwevenden toestand blijven. 
Het is nu mogelijk de troebele vloeistof, ontstaan door schudden 
van klei met water, binnen korten tijd volkomen helder te maken. Ver- 
schillende verbindingen toch vlokken de kleisuspensie — en ook andere 
suspensie's — uit, doordat de kleine kleideeltjes zich onder invloed 
van deze chemische verbindingen tot grootere vlokken samenballen en 
tengevolge daarvan spoediger bezinken. Tot de chemische verbindingen, 
die dit uitvlokkingsvermogen ten opzichte van kleisuspensie's bezitten, 
behooren tal van in water oplosbare zouten en zuren, als bijv. keukenzout, 
zwavelzuur, azijnzuur, aluminiumsulfaat, aluin . . . . om slechts enkele 
te noemen. Ook kalk en kalkzouten bezitten nu dit vermogen. 
Zooals reeds werd opgemerkt, werken verschillende basen, als 
kaliloog, natronloog, soda, ammonia juist tegenovergesteld. Hunne 
Deer 1 7 
