188 
gebezigd wordt. Door de geringe afslijting vertoonen de hoeven van 
deze paarden de bekende vergroeiing, die elders ook bij runderen 
voorkomt (stal- of schuithoeven). 
De waarde, die men dikwijls aan stalmest of desa-mest in een tropisch 
land ziet toekennen, is mi. in vele gevallen overdreven. Gewoonlijk 
kan men het tekort aan stikstof en phosphorzuur op voordeeliger wijze 
aanvullen in een anderen vorm, zoodat de waarde van den stalmest 
gereduceerd wordt tot het voordeel, dat de toevoer van organische 
stof met zich kan brengen; omdat echter in de meeste Java-gronden, 
de anorganische bestanddeelen reeds in hooge mate het vermogen 
bezitten om vocht en voedingsstoffen vast te houden, is voor dit doel 
van zelf een extra-toevoeging van organische stof overbodig. 
Hoewel nog weinig onderzocht mag de invloed van den stalmest 
op het bacterieleven in den bodem zeker niet onderschat worden. 
Indirect kan hierdoor de mest de opneembaarheid van in den grond 
aanwezige of toegevoegde bestanddeelen in goeden of slechten zin 
wijzigen. De grondsoort oefent hierop evenzeer grooten invloed uit. 
Op sommige lichte Java-zandgronden kan de mest voordeelig zijn; in 
zwaren kleigrond daarentegen maken de minder gunstige omstandig- 
heden, waarin de compost komen kan, het gebruik ongewenscht. 
Bij den rijstbouw op sawah’s, d.i. op bevloeid terrein kan men 
van stalmest de meest tegenstrijdige uitkomsten verwachten, te ver- 
klaren uit de verschillen in den tijd, die verloopen is tusschen het 
onderbrengen van den mest en den aanvang van de bevloeiing. Is 
die tijdsruimte lang, dan verloopt de omzetting natuurlijk anders door 
den langdurigen luchttoevoer en is de werking op het gewas ook 
gunstiger dan wanneer dadelijk na het onderwerken van den stalmest 
jet geheel door een watervlak van de lucht wordt afgesloten. 
In tegenstelling met het veelal onverdeeld gunstige oordeel 
omtrent stalmest in West-Europa, wensch ik te wijzen op enkele 
zeer geprononceerde gevallen van het tegendeel voor den landbouw 
in Indië. Een voorbeeld is het mislukken van een aantal velden 
met tabak op Sumatra's Oostkust. Er was de Europeesche methode 
toegepast om stalmest en compost te verzamelen en te bewaren, die 
in vrij groote hoeveelheid eenigen tijd te voren werd uitgestrooid en 
ondergewerkt. Na beplanting met tabak stierf de geheele aanplant 
op de met stalmest bemeste velden af, of werd ziek; ernaast, waar de 
