248 
gaat dit b.v, wanneer men kiemende zaden ophoopt in een hooikist; 
niet slechts kan de temperatuur dan zoover rijzen, dat men de stijging 
gemakkelijk met de hand kan waarnemen, maar zelfs kan de tempe- 
ratuur boven de 5o® C. komen, waardoor de planten zich zelf dooden. 
Het is van belang hier nog op te merken, dat de lichaamstemperatuur 
van een plant wisselend is; factoren die aanleiding kunnen zijn, dat 
deze stijgt, zijn de hier genoemde eigenwarmte en de zonnestraling, 
terwijl daarentegen de uitstraling en de verdamping de temperatuur 
van de plant zullen doen dalen. 
Ook bij de ademhaling van lagere planten kan soms een zeer 
sterke temperatuurstijging optreden, zooals aan vele waarnemers van 
gistingsverschijnselen bekend zal zijn. De temperatuurstijging, die b.v. 
waargenomen wordt bij de cacaogisting is een gevolg van de werking 
van lagere planten, zoo ook — ten minste gedeeltelijk — de hooibroei. 
Dat de ademhaling inderdaad als bron van het arbeidsvermogen 
te beschouwen is, blijkt wel hieruit, dat bij het ophouden ervan alle 
mogelijke levensprocessen tot stilstand komen. Brengt men een hoogere 
plant in een ruimte, waarin geen vrije zuurstof voorkomt, dan blijft de 
vorming van koolzuur nog een tijdlang voortgaan, ten gevolge van 
omzettingen in de cellen; hierbij komt ook eenig arbeidsvermogen vrij. 
Maar die hoeveelheid koolzuur neemt al spoedig af en de geringe 
groei, die men eerst door zeer zorgvuldige metingen nog kan waarnemen, 
zinkt al spoedig evenals de andere levensverrichtingen tot nul. Zoodra 
de afgifte van koolzuur heeft opgehouden, is er van levensprocessen 
dan ook niets meer te constateeren en reeds zeer lang is men er van 
overtuigd, dat leven zonder ademhaling onbestaanbaar is; omgekeerd 
achtte men de ademhaling eng aan het leven gebonden. 
Toch is het tegenwoordig noodig, hieromtrent een restrictie te 
maken. In de eerste plaats, waar het betreft droge zaden; hier is de 
ademhaling nauwelijks merkbaar en wel des te minder, naarmate de 
zaden kleinere hoeveelheden water bevatten. Wanneer men ze dan ook 
in volkomen drogen toestand weet te brengen, houdt de ademhaling 
feitelijk op; mogelijke omzettingen in het zaad zijn tot stilstand gekomen. 
Toch kan men het zaad niet dood noemen, want wanneer het in staat 
gesteld wordt, water op te nemen, begint de ademhaling weer en men 
kan zulk een zaad tot ontkieming brengen. Waar zulke zaden in absoluut 
drogen toestand feitelijk niet veranderen, kunnen zij ook gedurende 
