212 
waargenomen bij de werking van mangaanzouten op de ontwikkeling 
van hoogere planten. 
Men bedenke evenwel, dat ook de eigenlijke voedingszouten in 
hoogere concentraties vergiftig zijn, b.v. kalium- en magnesiumzouten. 
Daarbij heeft men het eigenaardige verschijnsel kunnen waarnemen, dat 
de vergiftigheid van het eene zout door de aanwezigheid van het andere 
min of meer opgeheven wordt; men spreekt dan van antagonisme van 
die twee. Daar de planters met dit verschijnsel wel niet in aanraking 
zullen komen, kan het hier verder onbesproken blijven. 
De stikstofvoeding moet hier nog iets meer in bizonderheden 
besproken worden. Terwijl de hoogere plant als stikstofvoedsel alleen 
of in hoofdzaak nitraten tot zich neemt, gedragen lagere planten, 
speciaal schimmels en bacteriën zich dikwijls anders. Voor sommige 
van deze zijn ammoniumzouten beter voedsel dan nitraten, nog andere 
hebben meer bizonder amido-stikstof noodie, zooals deze b.v. in de 
2, 
asparagine wordt aangetroffen. Een stap verder komt men aan de 
pepton-organismen, waar de voeding alleen kan plaats hebben met 
behulp van peptonstikstof en in den meest gespecialiseerden vorm vindt 
men eindelijk de eiwitorganismen, waar bepaaldelijk eiwitstoffen als 
voedsel noodig zijn; onder deze laatste zijn dan vooral een aantal van 
de meest uitgesproken parasieten. 
Omgekeerd zijn er nu echter ook lagere organismen bekend 
geworden, die in staat zijn vrije stikstof op te nemen en deze te assi- 
mileeren. In den akkerbodem komen zulke bacteriën voor en dat is 
aanleiding, dat een braakliggende bodem langzamerhand rijker aan 
stikstofverbindingen kan worden. Het is gebleken, dat die stikstof binding 
o.a. kan plaats hebben door sommige, wellicht door alle boterzuur- 
bacteriën, maar dat zeker een nog veel belangrijker rol gespeeld wordt 
door een bacterie, die den naam gekregen heeft van Azotobacter 
chroococcum; deze is behalve in den akkerbodem ook in zee aange- 
troffen. Die stikstofbinding schijnt in de hand gewerkt te worden door 
humusstoffen en het is mogelijk, dat de gunstige werking van den 
humus ten minste voor een deel hieraan is toe te schrijven. 
Er is nog een bacterie, of beter groep van bacteriën bekend 
