sl Voortplanting enz. 
hoofdzaken te bespreken uit de bestuivingsleer, die zich in de laatste 
eeuw zoo sterk heeft ontwikkeld. Erkend dient te worden, dat deze 
leer rijk is aan onbewezen beweringen en dat het aantal goed gecon- 
stateerde feiten op dit gebied niet zoo bizonder groot is. Maar de 
praktische planter moet er rekening mede houden, dat voor vruchtzetting 
en zaadvorming van zijn gewassen bestuiving noodig is; hij moet dit 
vooral doen, wanneer hij bastaardeeringen wil uitvoeren. Hij moet 
dan in de eerste plaats weten, of zelfbestuiving dan wel kruisbestuiving 
regel is bij het bewuste gewas en in het laatstgenoemde geval, hoe 
het stuifmeel overgebracht wordt, door den wind dan wel door insecten ; 
bovendien moet hij dan nog weten, welke insecten dit zijn. Dit alles 
behoort echter ter sprake te komen bij de behandeling van elke 
kultuurplant afzonderlijk, zoodat het hier gevoegelijk buiten bespreking 
kan blijven. 
S 8. 
Het lijkt gewenscht, even in aansluiting aan het voorgaande 
de vraag te bespreken, of voortdurende zelf bestuiving tot achteruitgang 
van de soort leidt. Inderdaad heeft men zeer lang gemeend, dat dit 
het geval zou zijn en dat daarom kruisbestuiving, ook daar, waar 
gewoonlijk zelfbestuiving voorkomt, van tijd tot tijd noodzakelijk zou 
zijn. Het is echter in den laatsten tijd wel afdoende gebleken, dat deze 
opvatting niet op voldoende gronden steunt. 
Vooreerst zijn er zeker planten, waar nooit sprake #ax zijn van 
kruisbestuiving, zooals die, welke uitsluitend in het bezit zijn van 
kleistogame bloemen, maar bovendien geven de proeven, die vroeger 
omtrent deze vraag genomen zijn, geen recht om daaruit de voorstelling 
af te leiden, die tot voor korten tijd de algemeen heerschende was. 
Uit die proeven bleek toch, dat in een zeker aantal gevallen bij kruis- 
bestuiving zwaardere zaden ontstaan, die bij kieming krachtiger planten 
opleveren dan bij zelfbestuiving, in andere gevallen echter niet. Bij 
sommige van de hier bedoelde proeven was de verhouding van de 
lengte der door kruisbevruchting ontstane zaden tot die, welke door 
zelf bevruchting ontstaan waren als ro: 7. Een voortdurend voortgezette 
zelf bestuiving gaf echter geen andere verhouding, gaf dus geen verdere 
achteruitgang van de planten. Bovendien werden deze proeven genomen 
