ò18 
gebruikt door de zich ontwikkelende kiem, terwijl deze nog binnen het 
zaad besloten ligt; ten gevolge daarvan zijn dan in het rijpe zaad 
dikwijls ter nauwernood nog resten van het endosperm te vinden, of 
wel deze resten maken deel uit van de zaadhuid. Zoo is het b.v. bij 
vele peuldragende gewassen, zooals iedereen wel eens gezien heeft bij 
boonen. Hier treft men binnen de zaadhuid dadelijk de groote zaad- 
lobben aan; alleen een mikroskopisch onderzoek kan leeren, dat er 
nog resten van het endosperm te vinden zijn. Men zou dit geval ook 
aldus kunnen omschrijven, dat, terwijl de jonge plant het reservevoedsel 
van het endosperm meestal tijdens de kieming verbruikt, dit hier 
geschiedt, terwijl het zaad nog binnen de vrucht besloten ligt. Een 
principieel onderscheid is er dus niet; men zal hiervan wel overtuigd 
raken, wanneer men bedenkt, dat het tamelijk willekeurig ís, om de 
kieming pas te laten beginnen op het oogenblik, waarop wortels en 
pluimpje buiten het zaad te voorschijn komen. 
Met den overgang van zaadknop tot zaad gaan veranderingen 
gepaard in de verdere bloemdeelen, die leiden tot vruchtvorming. 
Meestal vallen kelk en bloemkroon af, in enkele gevallen werken zij 
mee tot de vorming der vrucht. Steeds echter ondergaat de wand van 
het vruchtbeginsel daarbij aanzienlijke veranderingen, somtijds ook de 
bloembodem. 
Het is hier niet de plaats, om deze veranderingen te bespreken; 
evenzoo. kan in het midden gelaten worden op welke wijze de zaden 
in de natuur verspreid worden, hetzij door luchtstroomingen, zee- 
stroomingen of door dieren (vogels, mieren, enz.). Hoe belangrijk dit 
alles ook moge zijn, voor den praktischen planter is de kennis daarvan 
niet in de eerste plaats van waarde. Misschien is het alleen goed, dat 
er even opmerkzaam op wordt gemaakt, dat zaden door den wind 
gewoonlijk slechts over geringe afstanden worden verplaatst, tenzij zij 
door hun geringe afmetingen in staat zijn zeer lang zwevende te blijven 
(zaden der Orchideae, sporen der varens), of voorzien zijn van zweef 
inrichtingen. 
ST 
Hierboven is aangegeven, dat met de ontwikkeling van zaadknop 
tot zaad de verandering van vruchtbeginsel tot vrucht samengaat. Men 
neemt aan, dat de aanleidende oorzaak tot die vruchtvorming te zoeken 
