20 



Op Bali en Lombok staat de rijstbouw op een hoogen trap van 

 ontwikkeling; op de andere eilanden treft men wel rijstcultnur aan, 

 doch nergens wordt deze gelijk op Java, Bali, Lombok en een deel 

 van Sumatra als hoofdbedrijf van de bevolking uitgeoefend. 



4. Algemeene Groeivoorwaarden. 



Alen noemt de rijst een moeras- of waterplant, doch dit is niet geheel 

 juist. Wel wijst de bouw van den steng-el er op, dat de plant zeer goed in 

 water kan leven, doch het is gebleken, dat de gronden een tijdlang droog 

 moeten liggen om een eenigszins bevredigend resultaat te verkrijgen. De 

 behoefte aan water is echter belangrijk grooter dan bij andere granen, 

 doch weder verschillend bij de bergrijst (padi gaga) en de sawahrijst. 



De z.g. bergrijst is in de eerste plaats van beteekenis in die streken, 

 waar bevloeiing ontbreekt, zelfs op eene hoogte van 1300 Meter kan 

 hare cultuur nog met voordeel worden gedreven. 



In de litteratuur wordt de bergrijst wel eens eene „soort" ge- 

 noemd, die minder warmte noodig heeft en om die reden voor het 

 gebergte geschikt is. 



De sawahrijst groeit niet alleen op terreinen, die kunstmatig 

 van water voorzien worden, maar ook op lage gronden, waar door 

 natuurlijken toevoer de grond steeds drassig blijft. 



Stilstaand water is echter veel minder gunstig voor de ontwikkeling- 

 van de planten dan zacht stroomend water. 



In vergelijking met Europeesche gronden, kunnen we de gronden 

 voor den rijstbouw op Java eerder arm dan rijk aan voedende bestand- 

 deelen noemen. Gronden bestaande uit klei met zand zijn in het algemeen 

 beter voor de cultuur geschikt dan gronden, die uitsluitend uit klei be- 

 staan. Lichte zandgronden voldoen het minste. Veel humus in den bodem 

 is bij geïrrigeerde velden geen voordeel en dit bestanddeel wordt in sawah- 

 grond gewoonlijk weinig aangetroffen (2 tot 4 pCt. in den bovengrond). 



Over het algemeen kan men zeggen, dat rijst geen hooge eischen 

 aan den bodem stelt; alle gronden, die voor eenige cultuur geschikt zijn, 

 kunnen, mits over een voldoende hoeveelheid water beschikt kan worden, 

 ook voor de rijstcultuur gebezigd worden ; alleen zouthoudende gronden 

 zijn voor de meeste variëteiten uit Nederlandsch-Indië minder geschikt. 



De waterbehoefte varieert naar den aard van den grond. Men heeft 

 voor Java berekend, dat voor de meeste gronden i^ 'o a 3 Liter per 



