126 



grondstof en een cijns, die berekend is op de basis van de suikerproductie 

 per bouw gedurende de jaren 1864/69. Voor het riet van den aanplant, 

 die buiten Gouvernements bemoeienis is tot stand gekomen, den zoo- 

 genaamden particulieren aanplant, betaalt men aan het Gouvernement 

 niets, aangezien men dien zelf in eigen beheer tegen betaling aan de 

 grondverhuurders en arbeiders heeft verkregen, behalve een vasten 

 cijns van ƒ25.— per bouw. Reeds in het jaar 1S86 werd evenwel, om de 

 onder ongunstige omstandigheden verkeerende industrie ter hulp te 

 komen, de cijns op den particulieren aanplant afgeschaft en die op 

 Gouvernements-aanplantingen over de jaren 1887/91 tot op de helft 

 teruggebracht met de bepaling, dat de andere helft eerst in de jaren 

 1892/96 betaald zal behoeven te worden. 



Gedurende de laatste jaren van de staatsbemoeienis met de suiker- 

 industrie, waren er ook behalve de zoogenaamde Gouvernementsfa- 

 brieken ook nog vrije fabrieken opgericht. De ondernemers daarvan 

 plantten riet op van de Inlandsche bevolking gehuurde gronden, 

 fabriceerden daaruit de suiker en hadden natuurlijk de vrije beschikking 

 over hun product. In den beginne hadden deze fabrikanten, die den 

 moreelen steun van het Gouvernement misten, vele moeilijkheden met 

 het verkrijgen van grond, irrigatiewater en werkvolk, maar zij kwamen 

 deze te boven en stonden al spoedig, wat bedrijfszekerheid betreft, niet 

 bij de Gouvernementsfabrieken ten achter. De gelijkheid van de twee 

 categoriën nam nog toe, naarmate de laatstgenoemde door de inkrimping 

 van de Gouvernements-aanplantingen ieder jaar na 1879 meer het karakter 

 van een vrije fabriek verkregen en na 1S91 onder geheel gelijke 

 omstandigheden werkten. 



luist in den zoo even geschetsen overgangstijd van de gedwongen 

 naar de vrije kuituur, werd Java door twee rampen geteisterd, die er 

 de suikerindustrie op den rand van het verderf brachten. Door de in 

 Europeesche rijken van Regeeringswege aan de beetwortelsuikerindustrie 

 ten goede gekomen begunstiging, was de productie van dit artikel 

 in korten tijd zoodanig toegenomen, dat er in het jaar 18S3 veel 

 meer suiker voortgebracht werd, dan de toenmalige consumptie kon 

 opnemen. 



Het gevolg daarvan was een geweldige crisis en een daling in 

 den suikerprijs van zulk een omvang, dat de marktprijs een eindweegs 

 onder dien daalde, voor welken men op Java de suiker kon produceeren. 



