234 



in Holland 232/3 stuiver per pond op, hetgeen den Heerf.n XVII 

 aanleiding gaf om den Gouverneur-Generaal uit te noodigen de cultuur 

 aan te moedigen, door betaling van S-10-12 tot 15 stuivers per pond 

 of zooveel minder als mogelijk, maar daarbij tevens in het oog te 

 houden, dat de planters of leveranciers daaruit een ruim bestaan 

 zouden vinden. 



Omstreeks 17 14 vond men een bloeiende koffiecultuur in de 

 omstreken van Batavia, de koffie van Rijswijk werd als de beste van 

 geheel Java genoemd, daarop volgde die van Meester Cornelis. In 

 Pekalongan begon de cultuur zich te ontwikkelen, in Semarang en 

 Soerakarta stuitte de cultuur af op den onwil en onverschilligheid van 

 de hoofden en de bevolking. Er werd in dat jaar van uit Nederland 

 reeds toezending van een millioen pond koffie gevraagd. 



Gedurende enkele jaren kon de uitbreiding van de cultuur de 

 toename van de vraag niet bijhouden; omstreeks 1720 was er zelfs 

 kwestie van een nieuwe methode van vermenigvuldiging der koifie, 

 door afleggers (tjangkokans) waarvan men zich zeer veel voorstelde. 



De gevolgen van de buitengewoon snelle uitbreiding der cultuur 

 bleven niet uit. In 1724 begon men zich ongerust te maken over 

 overproductie en over het uitgeven van te veel gereed geld en zoo- 

 doende gaven de Heeren XVII in dat jaar aan de Regeering in 

 Indië in overweging om de betaling van 8 stuivers per pond voor 

 1 4 gedeelte te doen plaats hebben in kleedjes. De Gouverneur-Generaal 

 ZwAARDEKROON giug hier slechts met weerzin toe over en ook bij den 

 Javaan viel deze bepaling zeer weinig in den smaak. Er waren ook 

 nog redenen van politieken aard, die er toe leidden om de koffie- 

 cultuur op Java te remmen en eventueel in de Molukken deze cultuur 

 in te voeren, „opdat de koffie van Java alleen niet behoeft gefour- 

 „neerd te worden, daar zulks den [avaan te veel geld en macht zoude 

 „bijzetten, hetwelk van een gevaarlijk gevolg zoude kunnen zijn, doordat 

 „zij voor de Compagnie zoude kunnen formidable worden; 



„dat men den Javaan op allerhande manieren moet trachten aan 

 „het verstand te brengen, dat het hun belang niet is den prijs op 

 „10 stuivers het pond koffie te houden, want dat de Compagnie alsdan 

 „niet in staat zoude wezen van al hunne vruchten te kunnen aannemen, 

 „om de sobere winsten, die daarvoor in het Vaderland verkregen 

 „kunnen worden; maar indien zij wat meerder lijnwaat er voor in 



