242 



zone van Java een nieuwe eigenaardige schoonheid verleend. Zulk een 

 koffietuin levert den aanblik van een welig groeiend bosch, verlevendigd 

 door allerlei insekten, vogels en kleine viervoetige dieren. De koffie- 

 boompjes zijn zoo w'elig bebladerd, dat de bodem donker beschaduwd 

 is. Zoolang de koffie nog jong is en vrucht draagt wordt zij 12 tot 

 15 voet hoog, zoodat de Javanen van ladders gebruik moeten maken 

 om de vruchten te plukken. Oude tuinen, van twintig jaar of meer, 

 krijgen het karakter van een bosch, de dadapboomen, die vroeger 

 tusschen de koffie stonden, zijn reeds lang afgestorven en vermolmd, 

 de koftieboomen zijn aan de basis l/g ja 3 4 voet in diameter en worden 

 tot 30 voet hoog, maar dragen geen enkele vrucht meer. 



JuNGHUHN spreekt zich ook nog eens ter loops uit over het 

 Javaansche volkskarakter in verband met de kwestie gedwongen cultuur 

 of vrije cultuur 1) en ook deze opmerkingen zijn, meer dan vijftig jaar 

 nadat zij te boek werden gesteld, nog alleszins vermeldenswaard: Ik 

 zoude wel eens willen weten hoeveel koffieboontjes per jaar diegenen 

 verwachten, w^elke als voorvechters van een zoogenaamd vrije cultuur 

 het den inboorlingen overlaten willen om tegen goede betaling zoo veel 

 of zoo weinig te planten als zij zelf willen. Ik voor mij ben overtuigd, 

 dat de Javaan uit eigen beweging niet meer planten zal dan hij zelt 

 noodig heeft en dat hij, zoodra het werk aan hem wordt overgelaten, 

 geen dozijn koffieboonen per jaar voor den Europeaan op de markt 

 brengen zal. Wil men, dat hij vrijwillig plant en het produkt tegen 

 goede betaling inlevert dan moet hij eerst meer behoeften krijgen en 

 bekend worden met artikelen van Europeesche weelde. Tegenwoordig 

 bevredigt de Javaan al zijne behoeften in zijn eigen land en behoeft 

 zich daarvoor geen drie paal van zijn dorp te verwijderen. 



Om het beeld van de Gouvernementskoffiecultiuu- op Java in 

 haar bloeitijd nog vollediger te maken, kunnen wij ook nog het oordeel 

 laten volgen dat Veth er in 1875 over uitsprak-). „De volledigste 

 „toepassing vindt het stelsel van gedwongen arbeid tot heden bij de 

 „kofheteelt, en de voordeelen, die deze op groote schaal gedreven 

 „cultuur aan het moederland oplevert, zijn van dien aard, dat de 

 „plotselinge loslating daarvan aan onze geheele huishouding van staat 

 „een schok zou geven, zoo hevig dat zij wellicht daaronder bezwijken 



1) JuNGHUHN, Java II, blz. 723. 



-) Veth, Java, Eerste deel I, bl. 554. 



