. 243 Koffie. 



„zou Zonder de Gouvernementskofhecultuur te verdedigen, moeten 

 „wij erkennen, dat de tijd nog niet gekomen is, waarop een bedachtzaam 

 „staatsman het wagen kan de financiën van Indie zoowel als van het 

 „moederland van haren steun te berooven. Toch moet daarnaar on- 

 „getwijfeld gestreefd worden ; want behalve, dat de exploitatie van het 

 „ééne volk ten behoeve van het andere met onze begrippen van billijkheid 

 „en menschelijkheid strijdt, zijn handelsvoordeelen uit hunnen aard 

 „veel te wisselvallig om op groote schaal tot basis eener „staatsbe- 

 „grooting te mogen dienen. Hoe gevaarlijk het is ook maar een klein 

 „deel der gewone staatsuitgaven op zulke voordeden te doen berusten, 

 „zal ieder gemakkelijk beseffen, die bedenkt dat alleen de hooge 

 „prijzen der koffie in de laatste jaren verlies voor den Staat in buiten- 

 „sporige winsten hebben doen verkeeren en dat een cent verschil in 

 „den prijs, dien het halve kilo op de veilingen geldt, een verschil van 

 „ongeveer een millioen gulden in de baten der schatkist uitmaakt". 



Op den bloeitijd van de gouvernementskoffiecultuur is gevolgd eene, 

 omstreeks 1886 inzettende periode van snellen achteruitgang, sinds 

 omstreeks het begin dezer eeuw heeft deze cultuur nog een kwijnend 

 bestaan voortgesleept, totdat zij verleden jaar als een nachtkaars uitging. 



De vraag naar de oorzaken van dezen achteruitgang der Gouver- 

 nementskoffiecultuur op Java heeft ongetwijfeld veel meer dan een 

 uitsluitend historische beteekenis ; een goed inzicht in dit groote probleem 

 der koffiecultuur is ook voor den koffieplanter van groote waarde. De 

 meeningen hierover zijn zeer verdeeld ; terwijl van de eene zijde uit- 

 sluitend de kofhebladziekte als oorzaak van den achteruitgang beschouwd 

 wordt, heeft men van anderen kant, volgens schrijver dezes waarschijnlijk 

 terecht, aan de kofhebladziekte meer een bijkomstige rol toegeschreven 

 en de hoofdoorzaak gezocht in wijzigingen in de cultuurmethoden, die 

 samenhingen met een langzamerhand zich openbarend gebrek aan 

 gesciiikte gronden in de naljijheid der desa's. 



In 1860 was uitgekomen de Max Havelaar, waarmede feitelijk 

 het beginsel van den ethischen koers in de koloniale politiek voor het 

 eerst met grooten nadruk naar voren werd eebracht'). 



'1 Hierdoor wt-rdcn in /.ckcrcn /in de oogen geopend voor verschillende bezwaren 

 die aan de gedwongen ciiltuiir kleefden, o.a. het bezwaar, dat dikwijls de tuinen O]) 

 grooten afstand lagen van de desa's, welker bevolking met iiet onderhoud der aan- 

 plantingen was belast. 



