253 Koffie. 



men Europeesche kennis en Europeesch kapitaal te liulp roepen en 

 op onbekrompen schaal aan Europeanen woeste gronden verschaften, 

 liefst in de nabijheid van welbebouwde en dicht bevolkte streken, 

 teneinde hen in de gelegenheid te stellen arbeiders te huren. 



De tegengestelde opvatting, die hoofdzakelijk door van den Bi )SCH 

 verdedigd werd, heeft toen gezegevierd en zoodoende werd het cultuur- 

 stelsel ingevoerd. Zoolang het cultuurstelsel floreerde, was er in de 

 Gouvernementslanden voor een vrije particuliere landbouwnijverheid 

 geen plaats en kon zich deze alleen ontwikkelen op de particuliere lande- 

 rijen en op de van de apanagehouders gehuurde gronden in de 

 Vorstenlanden. Het lag in de lijn van het cultuurstelsel, dat de 

 Regeering de particuliere landbouwnijverheid zooveel mogelijk weerde, 

 dat men trachtte de geheele cultuur van handelsgewassen zooveel 

 mogelijk te monopoliseeren ten bate van het Gouvernement. 



Toen in de periode van 1850 tot 1860 het cultuurstelsel geleidelijk 

 ingekrompen werd, kwam daarmede de kwestie der invoering van 

 een particuliere landbouwindustrie weer op den voorgrond. In 1856 

 werd een verordening vastgesteld, die de voorschriften bevatte, waarop 

 woeste gronden door het Gouvernement in huur konden worden uitge- 

 geven. Met deze verordening had de Regeering ook het oog op het 

 scheppen van de mogelijkheid tot ontwikkeling eener particuliere 

 kofiiecultuur iii de Cxouvernementslanden. Er is van deze verordening- 

 vrij veel gebruik gemaakt; tot 1870 waren er volgens deze voorschriften 

 meer dan 40.000 bouws in huur uitgegeven, die aan het Gouvernement 

 een huurschat van ruim ƒ 250,000. — per jaar opbrachten. In 1870 

 werd door de .Agrarische wet de uitgifte van woeste gronden in 

 erfpacht mogelijk gemaakt en aan de huurders de bevoegdheid gegeven 

 hun huur in erfpacht te veranderen. Successievelijk zijn vrijwel alle 

 buurlanden uit de periode 1856— 1870 dan ook in erfpachtlanden 

 omgezet. 



Dat de particuliere kofiiecultuur in de Vorstenlanden en op de 

 particuliere landerijen omstreeks 1836 beteekenis begon te krijgen 

 blijkt, hfjcwel mij hieromtrent geen bepaalde opgaven bekend zijn, 

 overtuigend uit een vergelijking der door v.an Delden LaKrne vermelde 

 cijfers voor den totalen uitvoer van Javakoftïe — exclusief heruitvoer 

 van oorspronkelijk geïmporteerde Bali- en Palembang-koffie — met 

 de opgaven van de Gouvernements-koffieoogsten op Java. 



