f)41 Oliegowasseii. 



groene cocosbladeren den inbom-ling tot festoenen en bogen, die hij 

 met bloemen versiert; terwijl hij de droge bhuleren met hars tot 

 fakkels verwerkt. 



\'an de vruchten, die op eiken trap van ontwikkeling een anderen 

 naam dragen'), omdat hare toepassing telkens een andere wordt, gaat 

 geen enkel bestanddeel verloren. \'allen zij onrijp af, dan worden er 

 verschillende geneesmiddelen uit bereid; de meer ontwikkelde noten 

 zijn in de inlandsche huishouding een artikel van dagelijksch gebruik. 



Het klapperwater wordt gedronken, de witte kernlaag zoowel 

 rauw als gekookt met andere spijzen gaarne gegeten ; geraspt en 

 onder toevoeging van water uitgeperst, krijgt men een vetrijke emulsie, 

 de z.g. santen, die in de Indische keuken veelvuldige toepassing vindt. 



L'it de harde schaal der noten maakt men lepels, drinkbekers, 

 inhoudsmaten enz., en de vezelige buitenbast, geklopt en geplozen, 

 wordt gebruikt om te kalefateren, ot om fakkels, touwwerk, matten, 

 borstels, verfkwasten enz. te fabricecren. 



\'an grooter belang dan het hier opgesomde is het zoogenaamde 

 „tappen" van den cocospalm. Daar evenwel het hoofdproduct van 

 deze bewerking, de goela-djawa of palmsuiker in dit werk reeds 

 beschreven is (zie deel II pag. i68) zij voor verdere bijzonderheden 

 daarheen verwezen. 



In Midden-Java is deze suikerfabricatie eene niet onbelangrijke 

 industrie, waarvan de desa's aan de Zuidkust van Banjoemas en Kedoe 

 het centrum zijn. In Poerwokerto alleen vond men ten tijde van het 

 onderzoek naar de mindere welvaart 1500 palmwijntappers. 



Cultuur. 



Klimaat en Bodem. De cocospalm is een waar tropengewas. Hij 

 behoeft veel zonlicht, veel warmte, liefst zoo gelijkmatig mogelijk, en 

 ook veel regen. De nabijheid \an tic zee schaadt hem niet, veeleer 

 brengt deze voordeel aan. In den Archipel tiert hij het best op de 

 lagere, nabij het strand gelegen gronden; meer naar het binnenland 

 groeit hij trager, naarmate de gemiddeUlc temperatuur lager wordt, 

 en draagt ook minder spoedig vruchten. De grenzen der vrucht- 



') Als volwassen klapper, klapa toewa: half volwassen, klai)a tegan ; onvolwassen, 

 kla])a tjinkir en als hij nog heel klein is klapa beloeloe. 



Dkei. II. 41 



