695 01 io^e wassen. 



verordening heeft daaraan een eind moeten maken door te bepalen 

 dat men verplicht was ze minstens 3 mijlen in zee te brengen en 

 daar over boord te werpen. 



Hier en daar, vooral op Madoera, maar ook wel op Midden- 

 java en in enkele plaatsen van de afdeeling Lingga verwerkt men de 

 bolsters tot touw of matten. Daartoe laat men ze eerst roten onder 

 stroomend of stilstaand water, of begraaft ze in den grond, liefst dicht 

 bij de zee of bij ander water. Na eenige maanden, 4 of meer, 

 is de materie, die de vezels omhult en verbindt, voldoende vergaan. De 

 massa wordt dan met een zwaar stuk hout geslagen, verder tusschen 

 de handen gewreven en gewrongen en gedraaid, ter verwijdering van 

 de vermolmde stof en op deze wijze, na droging in de zon, de ruwe 

 vezel verkregen. 



De langere vezels kunnen dienen voor bezems of kwasten; de 

 kortere tot opvulling van kussens, of zij worden versponnen tot garen 

 en verwerkt tot touw, dat bekend is om zijn lichtheid, sterkte en 

 weerstandsvermogen tegen zeewater; bij de inlandsche scheepvaart 

 vindt het zijn afzetgebied. 



Het heeft niet aan pogingen ontbroken om deze vezelindustrie 

 op groote schaal en machinaal gedreven in Indië in te voeren. In 1905 

 werd te Koetoardjo in Kedoe een fabriek daarvoor opgericht. Bij machi- 

 nale verdere verwerking kan de roting belangrijk korter genomen wor- 

 den en behoeft slechts enkele dagen te duren ; de machine kan toch 

 de vezels wel loswerken, waar dit voor de hand nog veel te zwaar zou 

 zijn. Na de roting wortlen de vezels in een hekelmachine losgemaakt 

 en uitgekamd De groote vezelbundels der buitenhuid worden daardoor 

 vrij gemaakt. De korte vezels van het binnengedeelte vermengd met 

 het molm komen dan in een wan, en worden daar gescheiden. 



De tabriek, vol hoop begonnen, is spoedig wegens fmanciëele 

 moeilijkheden gesloten moeten worden. 



Een paar jaar later werd ze voor rekening van de Ncdcrlanilschc 

 Handelmaatschappij bij wijze van ijroef weer voor korten tijd aan den 

 gang gezet. De resultaten van deze proefneming laten zich aldus samen- 

 vatten. De borstelvezel (de groote vezels van de buitenhuid, ^/g van 

 den bolster) is goed verkoopbaar. De spinvezel (Y2 van den bolster) 

 evenwel brengt, als zoodanig verkocht, in Europa zelfs de vrachtkosten 

 niet op; maar, in Indie tot garen verwerkt, kon men daarvoor te Londen, 



