Recensio Dissertalionis de Venlis, 795 



oitendit theoriam siiam inde nullum detrimentum pati. In his autem, quae hactenus sunt proposita, Auctor 

 primam tractationis suae partem constituit, quae fundamenti loco duabus sequentibus partibus inserviat. Hic 

 «cilicet aerom elateris expertcm atque luminaria eidem constanter terrae loco imminentia assumsit, qua hypo- 

 thesi tantum primo initio atmosphaera motum oscillatorium induere debuit, qui autem mox cessare et in statum 

 aequilibrii desinere debuisset. 



Nunc igitur in parte secunda tam soli quam lunae verum motum tribuit, quo fit, ut aer nunquam ad 

 statum aequilibrii pervenire possit. Motum vero terrae vertiginis non amplius inter ^ausas venlorum numerat, 

 ■quoniam est uniformis, aerque jamdudum ab eo in statum quemdam permanentem redigi debuit, quo saltem in 

 infima regione nullus ventus sentiri posset. Neque etiam aberrationis figurae terrae a sphaerica rationcm habet, 

 quoniam est valde parva, nullumque sensibile discrimen lam in directione quam celeritate venti producere 

 valet. Primum igitur animadverlit, quoniam vires, quibus singulae atmosphaerae particulae urgenlur, sunl 

 inaequales, motum iis induci non posse, quin altitudo atmosphaerae fiat minor, ubi celeritas major deprehen- 

 datur, major autem, ubi aeris motus sit tardior. - Ob hanc autem causam delerminatio motus ex aclione vis 

 !«ive solis sive lunae oriunda fit longe difficillima, unde quo facilius scopum attingere possit, singulas prirao 

 aeris parliculas tanquam a se invicem solutas, ut aliae aliarum motus turbare nequeant, considerat atque earum 

 motus infestigat. Ostendit vero hoc casu aerem sub aequatore constanter ab orlu in occasum moveri debere; 

 in locis autem ab aequatore remotioribus molum fore compositum ex motu orientali et alio, cujus directio in 

 planum meridiei incidat. Celerilatem autem hinc adhuc longe minorem invenit, quam revera sub aequatore 

 deprehenditur. Observat autem multum interesse, sive superficies ipsius terrae sit dura, sive fluida: in hoc 

 enim casu, quo terra mari circumdata ponitur, aqua quoque viribus soUicitantibus cedit, sicque spatium, quod 

 ab atmosphaera occupalur, raodo augendo, modo diminuendo ipse aeris molus hinc non exiguam mutalionem 

 «ubibit. Ad hoc discrimen accuratiui» definiendum, tolamque tractationem propius ad veritatem revocandam, 

 nunc globura terrae solidum, aerera autem unum continuura fluidum terram ambiens assumit, ejusque motum 

 ab actione solis vel lunae oriundura indagat, quem iterura sub aequalore ab ortu in obitura directum invenit. 

 Notat autem si altitudo^ atmosphaerae ejusque densitas alia esset, atque reyera est, fieri potuisse, ut ventus 

 contrarius oriretur, atque ut atraosphaera non sub astro sed in regionibus 90 ab eo gradibus remotis^ intumes- 

 ceret, quod insigne paradoxum uberius exponit causaraque in inertia aeris tum sitara fore declarat. In statu 

 autcm aeris naturali atmosphaera semper figurara sphaeroidicara allongatara habebit, cujus raajor axis per solem 

 vel lunam transeat, et cum diflerentia valde esset exigua, si sol vel luna quiesceret, ita ut hinc actio attractiva 

 solis vel lunae ulli vento producendo impar sit visa: Auctor docet ob motum solis vel lunae elongationem 

 atmosphaerae notabiliter augeri, ejusque turaorem sub luminaribus longe fieri majorera, ita ut hinc modicus 

 rentus, qualem experientia exhibet, oriri queat. Hactenus vero, quoniara Auctor potissimura motum aeris sub 

 aequatore spectaverat, ad calculura (acilius expediendura, assuraserat molum ubique fieri secundum directionem 

 in piano vcrlicali per astrum ducto positam; nunc igitur problema difficillimura aggreditur, ista relicta hypothesi 

 veram motus aeris directionera pro singulis regionibus iovestigaturus. Quanquam autera pluribus adhibitif 

 artificii« totum negotium ad resolutionem aequationum reduxit, tamen ad formulas tanlopere implicatas pervenil, 

 ut vera venti directio lantum proxirae ex iis colligi possit: quantura autera inde concludere licct, experientiae 

 «atis est consentaneum, ut de veritate theoriae non dubitandum videatur. Animadvcrtit tamen circumstantiaro 

 notatu dignissimam, problema scilicet hoc non penitus es&^ determinatum , quia motus aeris non solum a viribus 

 jugiter «ollicitanlibus pendeat, «ed etiam a motu ipsi prirao impresso: qui cum sit incognitus, calculus non 

 aliter ni.si pcr experientiam ad veritatcm accomodari potest Cum autem hactenus superficiem terrae duram el 

 ^^Mnobilem considcrasset, mrac terram undcquaque oceano opertam contemplatur; densitatem autem aiiris pro 

 ^BlriM altitudinibus utcunque variabilem assumit, unde ad resolutionem plurium aequationum valde intricatarum 



\ 



