NOVUM ORGANUM. 



189 



(- 





LXXXII. 



Quemadmodum autem finis et meta scientiarum male posita 

 sunt apud homines ; ita rursus etiamsi ilia recte posita fuissent, 

 viam tamen sibi delegerunt omnino erroneam et imperviam. 

 Quod stupore quodam animum rite rem reputanti perculserit ; 

 non ulli mortalium curaB aut cordi fuisse, ut intellectui humano, 

 ab ipso sensu et experientia ordinata et bene condita, via aperi- 

 retur et muniretur ; sed omnia vel traditionum caligini, vel 

 argumentorum vertigini et turbini, vel casus et experientiae 

 vagae et incondite undis et ambagibus permissa esse. Atque 

 cogitet quis sobrie et diligenter, qualis sit ea via quam in inqui- 

 sitione et inventione alicujus rei homines adhibere consueverunt ; 

 et primo notabit proculdubio inveniendi modum simplicem et in- 

 artificiosum, qui hominibus maxime est familiaris. Hie autem 

 non alius est, quam ut is qui se ad inveniendum aliquid comparat 

 et accingit, primo quae ab aliis circa ilia dicta sint inquirat et 

 evolvat; deinde propriam meditation em addat, atque per mentis 

 multam agitationem spiritum suum proprium sollicitet, et quasi 

 invocet, ut sibi oracula pandat; quae res omnino sine fundamento 

 est, et in opinionibus tantum volvitur. * 



At alius quispiam dialecticam ad inveniendum advocet, quas 



nomine tenus tantum ad id quod agitur pertinet. Inventio emm 

 dTaEcjicjejlOJi est principiorum et axiomatum praecipuorum, ex 

 quibus artes constant, sed eorum tantum quae illis consentanea 

 videntur. Dialectica enim magis curiosos et importunos^et_sibi 

 negotium^cessentes, eamque interpellantes de probationibus et 

 inventionibus principiorum sive axiomatum primorum, ad fidem, 

 et veluti sacramentum cuilibet arti praestandum, notissimo re- 

 sjTonso_rejicit. 



Restat experientia mera, quae, si occurrat, casus ; si qucesita 

 sit, experimentum nominatur. Hoc autem experientiae genus 

 nihil aliud est, quam (quod aiunt) scopae dissolutae 1 , et mera 

 palpatio, quali homines noctu utuntur, omnia pertentando, si 

 forte in rectam viam incidere detur; quibus multo satius et 

 consultius foret diem praestolari, aut lumen accendere, et 



1 i. e. a besom without a band. " Scopns dissolvere proverbio dicitur, rem aliquam 

 prorsus inutilem reddere ; nam scopse solutae nullse sunt." Facciolati. I do not re- 

 member any proverbial expression which answers to this in English ; but the allusion 

 is to the want of combination and coherency in these experiments. They are the 

 " Experimenta omnigena absque ulla serie aut methodo tentata" (De Augm. v. 2.), 

 and are opposed to the " Experientia Literata," or " Experientia certa lege procedens 

 seriatim et continenter," spoken of in aphorisms 100. and 103. J. S. 



h 



