305 



APHORISMI 



DE CONFICIENDA HISTORIA PRIMA. 



APHORISMUS 



I. 



XATUBA in triplici statu ponitur et tanquam regimen subit 

 trinum. Aut enim libera est et cursu suo ordinario se explicat, 

 aut a pravitatibus et insolentiis materiae atque ab impedimento 

 rum violentia de statu suo detruditur, aut ab arte et ministerio 

 humano constringitur et fingitur. Atque primus ille status ad 

 species rerum refertur, secundus ad monstra, tertius ad artifici- 

 alia. Etenim in artificialibus natura jugum recipit ab imperio 

 hominis ; nunquam enim ilia facta fuissent absque homine. At 

 per operam et ministerium hominis conspicitur prorsus nova 

 corporum facies et veluti rerum universitas altera sive theatrum 

 alterum. Triplex itaque est historia naturalis. Tractat enim 

 aut naturae Libertatem aut Errores aut Vincula ; ut non male 

 earn partiri possimus in historian! Generationum, Prcetergenera- 

 tionum, et Artium ; quarum postremam etiam Mechanicam et 

 Experimentalem appellare consuevimus. Neque tamen id praeci- 

 pimus ut haec tria separatim tractentur. Quidni enim possint 

 historias monstrorum in singulis speciebus cum historia ipsarum 

 specierum conjungi ? Etiam artificialia quandoque cum specie- 

 bus recte conjunguntur, quandoque melius separantur. Quam- 

 ubrem e re nata de his consilium capere optimum est. Methodus 

 enim iterationes et prolixitatem gignit, aeque ubi nimia est ao 

 ubi nulla. 



II. 



Historia naturalis, ut subjecto (quemadmodum diximus) 

 triplex, ita usu duplex est. Adhibetur enim aut propter rerum 

 ipsarum cognitionem quae historiae mandantur, aut tanquam 

 materia prima philosophies atque verae inductionis supellex sive 

 sylva. Atque posterius hoc nunc agitur ; nunc, inquam, neque 

 unquam antehac. Neque enim Aristoteles aut Theophrastus 



