NATURALEM ET EXPERIMENTALEM. 399 



recta ducat ad praxin. Quinetiam tollit larvam et velum a 

 rebus naturalibus, quae plerunque sub varietate figurarum et 

 apparentiae externae occultantur aut obscurantur. Denique 

 vexationes artis sunt certe tanquam vincula et manicae Protei, 

 quae ultimos materiae nixus et conatus produnt. Corpora enim 

 perdi aut annihilari nolunt ; sed potius in varias formas se mu- 

 tant. Itaque circa hanc historiam, licet mechanicam (ut videri 

 possit) et minus liberalem, (missa arrogantia et fastu) summa 

 est adhibenda diligentia. 



Rursus, inter artes praeferuntur eae quae corpora naturalia et 

 rerum materialia exhibent, alterant, et praeparant ; ut agricul- 

 tura; coquinaria; chymica; tinctoria; opificia vitri, esmaltae, 

 sacchari, pulveris pyrii, ignium artificialium, papyri, et hujus- 

 modi. Jejunioris autem sunt usus quae praecipue consistunt in 

 motu subtili manuum et instrumentorum ; quales sunt textoria ; 

 fabrilis; architectura ; opificia molendinorum, horologiorum, 

 cum similibus ; licet et istae nullo modo negiigendae sint ; turn 

 quia in illis occurrunt multa quas ad corporum naturalium al- 

 terationes spectant, turn quia accurate informant de motu lati- 

 onis, quae res est magni prorsus ad plurima momenti. 



Verum in congerie universa istius Artium Historiae, illud 

 omnino monendum est et penitus memoriae mandandum ; recipi- 

 enda esse experimenta artium non solum ea quae ducunt ad 

 finem artis, sed etiam quae ullo modo interveniunt. Exempli 

 gratia, quod locustae aut cancri cocti, cum prius colorem luti 

 referrent, rubescant, nihil ad mensam ; sed haec ipsa instantia 

 tamen non mala est ad inquirendam naturam rubedinis, cum 

 idem eveniat etiam in lateribus coctis. Similiter, quod carnes 

 minori mora saliantur hyeme quam aestate, non eo tantum spe- 

 ctat ut coquus cibos bene et quantum sufficit condiat ; sed etiam 

 instantia bona est ad indicandam naturam et impressionem fri- 

 goris. Quamobrem toto (quod aiunt) coelo erraverit, qui in- 

 tentioni nostras satisfieri existimaverit si artium experimenta 

 colligantur, hujus rei solum gratia ut hoc modo artes singulae 

 melius perficiantur. Licet enim et hoc non prorsu? contemna- 

 mus in multis, tamen ea plane est mens nostra ut omnium 

 experimentorum mecbanicorum rivuli in philosophiae pelagus 

 undequaque fluant. Delectus autem instantiarum in uno- 

 quoque genere eminentiorum (quas maxime et diligentissime 

 conquirere oportet et quasi venari) ex prajrogativis instantia- 

 rum petendus est. 



