402 PARASCEVE AD HISTORIAM 



quaeque earn magis commode inflectere et aptare possint ad 

 opus Interpretis quod succedit. Ilia quinque sunt. 



Primum, quaestiones (non causarum dico sed facti) adjiciendas 

 sunt, ut inquisitionem ulteriorem provocent et sollicitent; ut 

 in historia terras et maris, utrum Mare Caspium fluat et refluat, 

 et quali horarum spatio ; utrum sit aliqua continens Australia, 

 an potius insulae ; et similia. 



Secundo, in experimento aliquo novo et subtiliore addendus 

 est modus ipse experimenti qui adhibitus est ; ut liberum sit 

 hominum judicium, utrum informatio per experimentum illud 

 sit fidum aut fallax, atque etiam excitetur hominum industria 

 ad exquirendos modos (si fieri possit) magis accuratos. 



Tertio, si quid subsit in aliqua narratione dubii vel scrupuli, 

 id supprimi aut reticeri omnino nolumus; sed plane et per- 

 spicue ascribi, notae aut moniti loco. Cupimus enim historian! 

 primam, veluti facto Sacramento de veritate ejus in singulis, re- 

 ligiosissime conscribi ; cum sit volumen operum Dei, et (quan- 

 tum inter majestatem divinorum et humilitatem terrenorum 

 collationem facere liceat) tanquam scriptura altera. 



Quarto, non abs re fuerit observationes quandoque aspergere 

 (id quod C. Plinius fecit); veluti in historia terras et maris, 

 quod terrarum figura (quatenus adhuc cognita est) respectu 

 marium sit ad austrum angusta et veluti acuminata, ad septen- 

 triones lata et ampla ; marium contra ; et quod oceani magni 

 intersecent terras alveis exporrectis inter austrum et septentri- 

 ones, non inter orientem et occidentem ; nisi forte in extremis 

 regionibus polaribus. Etiam canones (qui nil aliud sunt quam 

 observationes generales et catholicas) optime ascribuntur ; vel- 

 uti in historia coelestium, quod Venus nunquam distet a sole 

 plus partibus 46, Mercurius 23; et quod planetae qui supra 

 solem locantur tardissime moveant, cum longissime a terra ab- 

 sint; planetae infra solem celerrime. Aliud insuper observa- 

 tionis genus adhibendum, quod nondum in usum venit, licet sit 

 haud exigui momenti. Illud tale est : nempe, ut subjungantur 

 iis quae sunt, ea quae non sunt. Yeluti in historia coelestium, 

 quod non inveniatur stella oblonga vel triangularis ; sed quod 

 omnis stella sit globosa ; vel globosa simpliciter, ut luna, vel 

 ad aspectum angulata sed in medio globosa, ut reliquae stellae, 

 vel ad aspectum comata et in medio globosa, ut sol ; aut quod 

 stellae nullo prorsus spargantur ordine ; ut non inveniatur vel 

 quincunx vel quadrangulum, nee alia figura perfecta (utcunque 



