LIBER SECUNDUS. 507 



CAPUT VII. 



Partitio Histories Justce in Chronica, Vitas, et Relationes ; 

 earumque partium explicatio. 



AT Historia Justa trium est generum, pro ratione object! quod 

 sibi proponit reprsesentandum. Aut enim portionem aliquant 

 temporis repraasentat ; aut personam singularem memoria di- 

 gnam ; aut actionem aliquam sive rem gestam ex illustrioribus. 

 Primum Chronica, sive Annales, appellamus; secundum Vitas; 

 tertium Relationes. Inter quae, Chronica celebritate et nomine 

 excellere videntur ; Vitae autem fructu et exemplis ; Relationes 

 rursus sinceritate et veritate. Chronica namque amplitudinem 

 actionum publicarum, et personarum facies externas et in publi- 

 cum versas, proponunt ; minora autem quae turn ad res turn ad 

 personas pertinent, omittunt et silentio involvunt. Cum vero 

 id artificii divini sit proprium ut maxima e minimis suspendat, 

 fit saepenumero ut hujusmodi historia, majora tan turn persecuta, 

 negotiorum pompam potius et solennia quam eorum veros 

 fomites et texturas subtiliores ostendat ; quinetiam, etsi consilia 

 ipsa addat atque immisceat, tamen granditate gaudens, plus 

 gravitatis atque prudentiae quam revera habent humanis actio- 

 nibus aspergat; ut satira aliqua possit esse verior humanae 

 vitae tabula, quam nonnulla ex ejusmodi historiis. Contra 

 Vitas, si diligenter et cum judicio perscribantur (neque enim 

 de elogiis et hujusmodi commemorationibus jejunis loquimur), 

 quandoquidem personam singularem pro subjecto sibi propo- 

 nant, in qua necesse est actiones non minus leves quam graves, 

 parvas quam grandes, privatas quam publicas, componi et com- 

 misceri, sane magis vivas et fidas rerum narrationes, et quas ad 

 exemplum tutius et felicius transferre possis, exhibent. At 

 Relationes actionum speciales (qualia stint Bellum Peloponnesi, 

 Expeditio Cyri, Conjuratio Catilinae, et similia) omnino puriore 

 et magis sincero veritatis candore vestiri par est, quam Histo- 

 rias Justas temporum ; quia argumentum in iis deligi et sumi 

 potest habile et definitum, atque ejusmodi ut de eo notitia et 

 certitudo bona et plena informatio haberi possit: cum contra 

 Historia Temporis (praesertim quae aetate scriptoris multo anti- 

 quior sit) necessario in memoria rerum saepius fatiscat, et veluti 

 spatia vacua contineat, quae ingenio et conjectura occupari et 

 suppler! satis licenter consueverunt. Hoc tamen ipsum, quod 



