746 DE AUGMENTIS SCIENTIARUM 



non solum artis, verum etiam eloquentiae cujusdam, quae in 

 tacendo reperiatur, meminit. Cum enim sermones nonnullos 

 suos, cum alio quodam ultro citroque habitos, in epistola 

 quadam ad Atticum commemorasset, sic scribit ; Hoc loco 

 sumpsi aliquid de tua eloquentia, nam tacui. 1 Pindarus vero 

 (cui illud peculiare est, animos hominum inopinato sententiola 

 aliqua mirabili, veluti virgula divina, percutere) hujusmodi 

 quidpiam ejaculatur; Interdum magis officiunt non dicta quam 

 dicta. z In hac parte igitur, tacere, aut (quod silentio proxi- 

 mum est) brevis admodum esse, decrevi. Verum, antequam 

 ad Artes Imperii perveniam, baud pauca de aliis Doctrinse 

 Civilis portionibus sunt prsemittenda. 



Scientia Civilis versatur circa subjectum quod caeterorum 

 omnium maxime est materias immersum, ideoque difficillime ad 

 axiomata reducitur. Sunt tamen nonntilla quse hanc difficul- 

 tatem levant. Primo enim, quemadmodum Cato ille Censorius 

 de Komanis suis dicere solitus est, Ovibus eos similes esse, qua- 

 rum gregem integrum minore quis molestia ageret quam unam 

 aliquam ; quoniam si paucas ex grege ut rectam meant viam 

 propeller e possis, cater & ultro sequentur 3 ; similiter, hoc quidem 

 respectu, Ethicae munus est quodammodo illo Politicae difficilius. 

 Secundo, proponit sibi Ethica ut animus bonitate interna im- 

 buatur et cumuletur ; at Civilis Scientia nihil amplius postulat, 

 praeter bonitatem externam: haec enim ad societatem sufficit. 

 Itaque non raro accidit, ut regimen sit bonum, tempora mala ; 

 siquidem in Sacra Historia illud non semel occurrit (cum de 

 regibus bonis et piis narretur), Sed adhuc populus non direxerat 

 cor suum ad Dominum Deum patrurn suorum. 4 Itaque et hoc 

 quoque respectu duriores partes sunt Ethicae. Tertio, hoc 

 habent respublicae, ut tanquam machinae grandiores tardius 

 moveantur, nee sine magno molimme ; unde haud tarn cito 

 labefactantur. Sicut enim in ^Egypto septem anni fertiles ste- 

 riles septem sustentarunt ; ita in rebuspublicis priorum tem- 

 porum bona institutio efficit ut sequentium errores non statini 

 perniciem inferant. At singulorum hominum decreta et mores 

 magis subito subverti solent. Hoc denique Ethicam gravat, 

 Politicae succurrit. 



Scientia Civilis tres habet partes, juxta tres societatis ac- 



1 Cic. Ep. ad Att. xiil. 42. The person in question was his nephew Q. Cicero. 



2 Pindar. Nem. v. 32. 3 Plut. in Cato. c. 8. 4 2 Chr. xx. 33 



