794 DE AUGMENTIS SCIENTIARUM 



cnpita, censu; urbium et oppidorum multitude et amplitude, 

 tabulis excipi possint. Attamen non reperitur inter civilia res 

 error! magis obnoxia, quam verum et intrinsecum excipere 

 valorem circa vires et copias imperil alicujus. Assimilatur 

 Regnum Ccelorum non glandi aut nuci alicui grandiori, sedgrano 

 sinap&y quod inter grana est minimum; quod tamen habeat 

 interim intra se proprietatem quandam et spiritum innatum, 

 quo se et citius attollat et latius diffundat. Eodem modo, in- 

 venire est regna et status, ambitu quidem et regionum tractu 

 valde ampla, qua? tamen ^ fines ulterius proferendos, aut latius 

 imperandum, sunt minus apta; alia contra, dimensione satis 

 exigua, qua? tamen bases in quibus maxima? monarchiae inaedi- 

 ficentur esse possint. 



1. Urbes munitae, plena armamentaria, equorum propagines 

 generosaa, currus armati, elephanti, machina? atque tormenta 

 bellica omnigena, et similia ; sunt certe ista universa nihil aliud 

 quam ovis induta pelle leonina, nisi gens ipsa stirpe sua et in- 

 genio sit fortis et militaris. Imo, nee numerus ipse copiarum 

 multum juvat, ubi milites imbelles sunt et ignavi. Recte enim 

 Virgilius; Lupus numerum pecorum non cur at. 1 Exercitus 

 Persarum in campis Arbela? oculis Macedonum, tanquam va- 

 stum hominum pelagus, subjiciebatur ; adeo ut duces Alexandri, 

 nonnihil ipso spectaculo perculsi, regem interpellarent, atque 

 ut noctu praelium committeret ei auctores erant ; quibus ille, 

 Nolo (inquit) suffurari victoriam. 2 Ea autem etiam opinione 

 fuit facilior. Tigranes Armenius, castrametatus in quodam 

 colle cum exercitu quadringentorum millium, cuin spectaret 

 aciem Romanorum, qua? quatuordecim millia non excessit, 

 contra se tendentem, in dicterio illo suo sibi complacuit; Ecce 

 (inquit) hominum pro legations nimio plus quam oportet, pro 

 pugna longe minus. 3 Eosdem tamen, priusquam occubuisset 

 sol, satis multos ad ilium infinita strage profligandum expertus 

 est. Innumera sunt exempla, quam sit multitudinis cum for- 

 titudine congressus impar. Primo igitur pro re certissima et 

 exploratissima decernatur et statuatur, quod caput omnium 

 qua? ad magnitudinem regni aut status spectent sit ut populus^ 

 ipse sit stirpe et ingenio bellicosus. Atque illud magis tritum 

 quam verum, quod nervi belli sint pecunia ; si desint nervi 



1 Virg. Eel vii. 52. 2 Vide sup. p. 475. 



3 Plutarch, in Lucull., and Appiun, Bell. Mithrid. c. 85. 



