LIBER OCTAVUS. 797 



superque sufficiat. Illi igitur status ad Imperil Magnitudinem 

 bene comparati sunt, qui Jus Civitatis lacile et libenter largi- 

 untur. Vana siquidem fuerit opinio, posse manipulum homi- 

 num, utcunque animis et consilio excellant, regiones nimio plus 

 amplas et spatiosas imperil jugo cohibere et fraenare. Id ad 

 tempus fortasse facere possint, sed diuturnitatem haec res non 

 assequitur. Spartan! parci fuerunt et difficiles in cooptandis 

 novis civibus. Unde, donee intra parvos limites dominati sunt, 

 res eorum firmae fuerunt et stabiles ; at postquam limites suos 

 crcpissent proferre, et latius dominari quam ut stirps Sparta- 

 norum turbam exterorum imperio commode coercere posset, 

 potentia eorum subito corruit. Nulla unquam respublica sinus 

 suos ad novos cives recipiendos tarn profuse laxavit, quam res- 

 publica Romana. Itaque par erat institute tarn prudenti for- 

 tuna; cum in imperium toto orbe amplissimum succreverint. 

 Moris apud eos erat, Jus Civitatis prompte elargiri ; idque in 

 supremo gradu ; hoc est, non solum Jus Commercii, Jus Con- 

 nubii, Jus Hasreditatis ; verum etiam Jus Suffragii, et Jus 

 Petitionis sive Honorum ; hocque rursus non singulis tantum 

 personis, sed totis familiis, imo civitatibus, et nonnunquam in- 

 tegris nationibus, communicarunt. Hue adde consuetudinem 

 deducendi Colonias, quibus Romans stirpes in solum exterum 

 transplantabantur. Quae duo instituta si simul componas, dices 

 profecto non Romanos se diffudisse super universum orbem; 

 sed contra orbem universum se diffudisse super Romanos ; quas 

 securissima proferendi imperii est ratio. Subit mirari saspius 

 imperium Hispanorum, quod tarn paucis indigenis tot regna et 

 provincias amplexari et fraanare possit. At certe Hispaniae 

 ipsae pro arboris stemmate satis grandi haberi debent; cum 

 longe ampliorem contineant regionum tractum quam Romas aut 

 Spartae sub initiis suis contigerat. Porro, quanquam Jus Ci- 

 vitatis satis parce soleant Hispani impertire, quod proximum 

 tamen est faciunt ; quippe qui cujuscunque nationis homines 

 ad militiam suam ordinariam promiscue admittant. Quin- 

 etiam summum belli imperium haud raro ad duces natione non 

 Hispanos deferunt. 1 Attamen et illam ipsam videntur non 

 ita pridem indigenarum paucitatem sensisse, eique succurrere 



1 E. g. Bourbon, Prosper Colonna, Pescara, Egmont, Castaldo, Parma, Piccolomini, 

 Spinola. Of these, however, one or two might almost be called Spaniards ; and it must 

 be remembered that the dominions both of Charles V. and of his successors extended 

 beyond the natural limits of the Spanish monarchy. 



