LIBER OCTAVUS. 799 



cosi feriari gaudent ; et pericula quam labores minus exhorrent. 

 Atque in hoc ingenio suo non sunt admodum reprimendi, si 

 animos ipsorum in vigore conservare cordi nobis sit. Magno 

 itaque adjumento Spartae, Athenis, Romae, aliisque antiquis 

 rebuspublicis fuit, quod habuerint non Ingenues, sed Servos 

 plerunque, quorum laboribus istiusmodi opificia expediebantur. 

 Verum mancipiorum usus, post legem Christianam receptam, 

 maxima ex parte abiit in desuetudinem. Huic vero rei proxi- 

 mum est, ut artes istae alienigenis tantum permittantur, qui 

 propterea alliciendi aut saltern facile recipiendi sunt. Nativo- 

 rum autem plebs ex tribus generibus hominum constare debet ; 

 nempe ex agricolis, famulis ingenuis, et artificibus quorum 

 opera robur et lacertos viriles postulant ; cujusmodi sunt fabri 

 ferrarii, lapidarii, lignarii, et similes; non annumerando mi- 

 litiam descriptam. 



6. Ante omnia ad Imperii Magnitudinem confert, ut gens 

 aliqua armorum studium profiteatur, tanquam decus suum, et 

 institutum vitas primarium, et in praecipuo honore habitum. 

 Quae enim a nobis adhuc dicta sunt, ad habilitates tantum erga 

 arma spectant ; quorsum autem habilitas, si non rei ipsi incum- 

 bitur, ut producatur in actum? Romulus (ut narrant, aut 

 fingunt) postquam e vivis excesserat illud civibus suis legavit, 

 ut ante omnia rem militarem colerent, unde in caput orbis 

 terrarum urbs eorum insurgeret. 1 Imperii Spartani fabrica 

 universa (non nimis prudenter quidem, sed diligenter tamen) 

 ad ilium finem et scopum composita est et constructa, ut cives 

 sui belligeratores essent. Persarum et Macedonum idem erat 

 institutum, sed non tarn constans aut diuturnum. Britanni, 

 Galli, Germani, Gothi, Saxon es, Normanni, et nonnulli alii, 

 etiam ad tempus armis se praecipue dediderunt. Turcae idem 

 institutum, lege sua haud paululum extimulati, hodie retinent, 

 sed magna cum militias suae (ut nunc est) declinatione. In 

 Europa Christiana, gens quas illud adhuc retinet et profitetur 

 soli sunt Hispani. Yerum res est tarn liquida et manifesta, 

 unumquemque in eo proficere maxime in quo plurimum impen- 

 dit studii, ut verbis non indigeat. Satis sit innuisse, desperan- 

 dum omnino alicui nationi esse, quae non ex professo arma et 

 militiam colat iisque prascipue studeat et incumbat, sibi veluti 

 ultro obventuram insignem aliquam Imperii Magnitudinem i 



1 Liv. i. 16. 



