LIBER OCTAVUS. 801 



autem aut reipublicas, justum atque honorificum bellum loco 

 salubris exercitationis est. Bellum civile profecto instar caloris 

 febrilis est ; at bellum externum instar caloris ex motu, qui vale- 

 tudini inprimis conducit. Ex pace enim deside atque torpente, 

 et emolliuntur animi et corrumpuntur mores. Sed utcunque res 

 se habeat, quatenus ad alicujus status fcelicitatem, Magnitudinis 

 proculdubio interest ut quasi semper in armis sit. Atque ex- 

 ercitus veteranus p?rpetuo tanquam sub vexillis habitus, etsi res 

 sit magni proculdubio sumptus et impensae, attamen ejusmodi 

 est ut statui alicui quasi arbitrium rerum inter vicinos, aut 

 saltern plurimum existimationis ad omnia conferat. Id quod 

 insigniter cernere est in Hispanis, qui jam per annos centum et 

 viginti exercitum veteranum ad aliquas partes, licet non semper 

 ad easdem, aluerunt. 1 



9. Maris Dominium monarchies quasdam epitome est. Ci- 

 cero, de Pompeii contra Caesarem apparatu scribens ad Atti- 

 cum: Consilium (inquit) Pompeii plane Themistocleum est ; putat 

 enim, qui mart potitur, eum rerum potiri* Atque Caesarem 

 Pompeius proculdubio delassasset et attrivisset, nisi inani fiducia 

 inflatus ab illo increpto destitisset. Praslia navalia quanti fue- 

 rint momenti, ex multis exemplis patet. Pugna ad Actium 

 orbis imperium determinavit. Pugna ad Insulas Cursolares 

 circulum in naribus T ureas posuit. 3 Multoties certe evenit, ut 

 victorias nayales finem summas belli attulerint ; sed hoc factum 

 est, cum aless hujusmodi prasliorum totius belli fortuha com- 

 missa est. Illud minime dubium, quod qui maris potitur domi- 

 nio in magna libertate agit, et tantum quantum velit de bello 

 sumere potest ; ubi contra, qui terrestribus copiis est superior, 

 nihilominus plurimis angustiis conflictatur. At hodie, atque 

 apud nos Europasos, si unquam aut uspiam, potentia navalis 

 (quaa quidem huic regno Britannias in dotern cessit) summi ad 

 rerum fastigia momenti est ; turn quia pleraque Europas regna 

 mediterranea simpliciter non sunt, sed maxima ex parte mari 

 cincta ; turn etiam quia utriusque India3 thesauri et opes impe- 

 rio maris veluti accessorium quiddam existunt. 



1 Commencing, that is, with the wars in Italy which arose out of the invasion of 

 that country by Charles VIII. 



2 Cicero, Ep. ad Att. x. 8. 



* The Insulae Cursolares or Kurzolari islands are the ancient Echinades. The 

 naval engagement generally, though perhaps incorrectly, called the Battle of Lepanto, 

 took place off these islands in 1571. The Turkish fleet was defeated with great loss 

 It was on this occasion that Cervantes lost his hand. 



VOL. I. 3 F 



