130 COGITATA ET VISA. 



quidem non in aliis manifestius occurrere, quam in 

 tribus illis Inventis, quae et ipsa antiquis incognita, et 

 quorum primordia etiam nobis obscura et ingloria sunt ; 

 Artis nimirum Imprimendi, Pulveris Tormentarii, et 

 Acus Nauticae. Hasc enim tria, numero scilicet pauca 

 ac inventu non multum devia, renim faciem et statum 

 in orbe terrarum mutasse : primum in re literaria, 

 secundum in re belli ca, tertium in re navali ; unde in- 

 finitas rerum mutationes secutas esse, attentius intuen- 

 tibus conspicuas ; ut non l imperium aliquod, non secta, 

 non stella majorem efficaciam et quasi influxum in 

 res humanas habuisse videatur, quam ista mechanica 

 habuerunt. Quod autem ad merita attinet, id optime 

 percipi, si quis consideret quantum intersit inter homi- 

 num vitam in excultissima aliqua Europae provincia, et 

 in regione aliqua novae Indiae maxime fera et barbara ; 

 tantum sane ut merito hominem homini Deum esse, 

 non solum ex auxilio et beneficio, sed ex status compa- 

 ratione dici possit. Atque hoc non solum, non coelum, 

 non corpora, sed Artes prsestare. At non novum or- 

 bem scientiarum et novum orbem terrarum in eo con- 

 venturos, ut vetera novis sint longe cultiora. Quin 

 contra necesse esse, accessiones artium iis quaa jam 

 habemus multo se ostendere praestantiores, ut quae 

 naturam non leviter inflectere, sed vincere et subigere 

 et in imis fundamentis concutere possint ; fere enim 

 perpetuo fieri, ut quod inventu sit obvium, id opere sit 

 infirmum ; cum radices demum rerum virtute validas, 

 eaedem situ abditae sint. Si quis autem sit, cui in con- 

 templationis amorem et venerationem effuso, ista ope- 

 rum frequens et cum tanto honore mentio quiddam 

 asperum et ingratum sonet, is pro certo sciat, se pro- 



i Here a leaf of the MS. has been lost. 



