CORRESPONDANCE, 1686. . 65 
Indien het horologie foo veel als defe 30 min. 6 fec. voort hadde moeten gefet 
werden; dan foude men de minut wijfer 31 minuten voort gefet hebben, te 
weten een meer als de 30; en dan de flinger 54 feconden op gehouden, Want van 
31 minutenaftreckende 54 feconden, blijven 30 min. 6 feconden die het horologie 
moeft voort gefet fijn. 
… XVII. Hoe men door middel der Horologien het verfchil der Lenghden op zee 
fal vinden. 
Men weet dat de Meridiaen van eenighe plaets der Aerde is den grooten hemel 
circel, diens vlackte paffeert door de twee Poli en door defelve plaets. 
. En dat cwee plaetfen op d’Aerde foo veel graden gefeght werden in Lenghde 
te verfchelen, ofte foo veel graden ooftelijcker of weftelijcker d’eene als d’andere 
te leggen, als den boghe des Equinoëtiaels, tuffchen de meridiaen der felve plaet- 
fen begrepen, graden uytmaeckt. 
Dewyl nu de fon, ieder 24 uren, alle de meridianen paffeert, van de plaetfen der 
ganfche aerde; en dat het op ieder plaetfe middagh is als de fon aldaer in de meri- 
diaen komt; foo volght dat een plaets die ,Z van den heelen omloop der Aerde, 
dat is 15 graden, ooftelycker leght als een andere, haer middagh een ure eerder 
fal hebben als de weftelijcker plaets, en van gelijcken alle de uren van den dagh 
een ure vroegher. Soo oock een plaets die 90 graden ooftelijcker leght als een 
andere, fal haer middagh, en alle d’andere uren, 6 uren eerder hebben. En foo 
voorts nae proportie in alle diftantien der meridianen. 
Daerom indien men op zée kan weten wat ure het is ter plaetfe daer men is 
afgevaeren, en oock wat ure het is ter plaetfe daer men fich bevindt: foo fal men 
uit het verfchil defer beijder uren befluijt maecken onder hoe veel ooftelijcker ot 
weftelijcker meridiaen men gekomen is, rekenende, als gefeght is voor ieder ure 
15 graden, en voor ieder minute tijdts, 15 minuten.der Lenghde. 
- Welcke graden, als men onder den Equinoëtiael feijlt recht ooftelijck of 
weftelijck aen, ieder 13 duytfche mijlen maecken. doch hoe veerder van den 
Equinoétiael, hoe minder mijlen in een graedt, volgens de Tafelen die daer van 
berekent fijn. | 
Door de horologien nu, als die een eenparighe gangh hebben kan men altijdt 
weten de ure aen de fon van de plaets daer men is afgevaeren, en daer men defelve 
met de fon geftelt heeft. Want haer daghelijckfe voordering ofachtering bekent 
fijinde, werdt daardoor voor eerft de ure die fij wijfen gerecht; en dan voort uijt 
de Tafel van de Tijdts vereffeningh nemende de twee getallen die rot den dagh 
des vertrecks en tot den tegenwoordigen dagh behooren, foo treckt men het eerfte 
altijdt van de voorfeijde gerechte ure, en men doet daer weder bij het tweede ge- 
. tal; dan heeft men de ure die het:aen de fon is ter plaetfe daer men is af gevaeren. 
Maer de ure der plaetfe daer men is op zee, vindt men door het obferveren van de 
fons hooghte, ofte noch beter door de fons op of ondergangh; alfoo men die feer 
perfect en fonder ‘t gebruijck van eenigh inftrument kan onderfcheijden; reke- 
Œuvres. T. IX. 9 
