Ce CORRESPONDANCE. 1686. 
welcke als men 2 of 3 of meermaels het felfde Lengdefchil van eenighe plaets 
ondervonden fal hebben, foo zal daer mede alle twiffellingh wegh genomen wer- 
den, en men fal feer groote verbeteringen in de zee kaerten maecken, vooral in 
ver afgelegene geweften. Want indien in plaetfen die maer weynigh daghen fey- 
lens afgelegen fijn, groote onfeeckerheïjdt aengaende de Lenghden gevonden 
werdt, foo dat bij Exempel, het Eïjlandt Heïjfandt aen den wefthoeck van 
Vranckrijck in de meefte Franfche kaerten op 144 graden Lengde van Tenariffa 
geleght werdt en in onfe nederlanfche ontrent op 1 1 graden, hoe veel moet men 
dencken dat de Caep de Bonne Efperance of Batavia in ’t Eilandt Java van haer 
rechte Lenghde verfchoven leggen. Soo dat dit een groote nutticheiïjdt defer 
Inventie wefen fal dat daer door alle Landen en plaetfen haer waere Lengden in 
de Kaerte fullen verkrijgen. En fal te gelijck defe verbeteringh der kaerten de 
rechte middel wefen om de horologien op de vaert met het gewenfchte voordeel 
te kunnen gebruijcken. + il 
XXVI. Wat aengaet dat verre van de Linie ten Noorden of ten Zuijden vae- 
rende, en voornamelijck des winters, de hooghte der fonne langhfaem verandert, 
*: welck onfekerheïjdt maeckt in de obfervatie, als men door die fons hooghtede 
ure van den dagh wil vinden; ofte oock indien men de fans op of ondergangh daer 
coe wil gebruijcken, dat haer fchuijnfe loop oorfaeck is dar men foo naeuwniet 
kan feggen op wat moment den omtreck of het middelpunt in den horizon komt: 
foo is daer en regens weder aen te mercken dat op fulcke plaetfen de graden der 
Lenghde fooveel te korter fijn, of minder mijlen begrijpen dan ontrent de linie, 
volgens de proportie der finus complementen der Breedte. En dat daerom de 
fauten in * vinden der Lenghden gebeurende des te minder van de-rechte plaetfe 
doen af dwaelen. 
Men fal behalven het Journael van de daghelijex gevonden Lengden, nocheen 
kladboeck hebben, om daer in vervolgens te bereeckenen ’t geen cot de Lenghde 
vindingh behoort. opdat men defe rekeningh nae het voleijnden der reijfe mede 
magh nae fien. Hier beneffens komen dan noch de aenteijckeningen van het 
dagheliÿx verfchil der Horologien tegens malkander, daer van hier vooren:ge- 
feght is. ii FM 
XXVII. Waerfchouwingen omtrent het bewindt der Horologien. De fecond 
wijfer gaet alleen met een gedurighe voortgangh om; en ten cijnde van ieder 
minut een keer gedaen hebbende, foo krijght het fchakelradt, daer defe wifer 
aen vaft is, weder nieuwe kracht, door een dubbele ontfluÿtingh, gelijck de 
horologie maeckers dat noemen. de eerfte ontfluijtingh gefchiedende als defe 
wifer is ontrent de 30, en de laetfte als die komt op de 60. Als men nuhet 
horologie opwindt, fal men wel letten dat men wat ophoude als defe fecond 
wifer ontrent de 30, en voornaemelijck als die ontrent de 60 komt, jae als fe 
noch 3 a 4 feconden voor de 60 is. dit gefchiedt op dat de ontfluÿringhen 
opwindingh van ’t kleyne veertie niet en gefchiede met al te veel gewelt, waer- 
