IX. 4. Die Besiedcluug der "Weser- uml Eibmarschen. 347 



zu vermeiden, lässt eine Urkunde des Erzbischofs Adalbert vom 

 3. September 1142^) über die Ausdehnung der Holländer -Kolonie 

 auf die westlich der Weser belegenen benachbarten iMarschen bei 

 Sandau, Rabilinghausen, Oehtum und Hasbergen deutlich erkennen. 

 In derselben werden die unzweifelhaften Festsetzungen des Vertrages 

 von llOG nur ganz kurz erwähnt, dagegen die Fragen des Grund- 

 besitzrechtes und der persönlichen Freiheit ausführlich entschieden. 



') Dieselbe lautet nach Lappenberg (Hamburger Urkundenbuch No. CLXV, 

 S. 155): „Notum igitur sit . . ., qualiter et nos et domina ducissa Gertrud et filius saus 

 H. pucr dux Saxonum una cum fidcli nostro Alberto marchione, ilhistri principe, 

 paludcm australem, scilicet villis istis, Santon, Strabilinghehusen , Ochtmunde, Ilas- 

 bergen, contcrminam, equa intcr nos porcionc divisimus et ab omni tam nobilium, (juam 

 ministerialium, scu ruricolarum appellatione liberam factam habitatorlbus cxcolcndam 

 dcdimus, melius et utilius cstimantes colonos inibi locari, et ex eorum nobis labore 

 fructum provenire, quam incultam et pene inutilem. Erat autem nobis hec cum colonis 

 Ulis conventio, ut quotquot ibi mansi habcantur, totidera nobis a possessoribus eorum 

 (|uolibet anno denarii pcrsolvantur, quo predium non suum, sed ecclesiae et nostrum 

 esse profitentur, et decimam frugum et porcellorum, et anserum ovium et caprarum 

 atque apiuni examinum, secundum usum terrae nostrae dare non negligant, sed et 

 polcdrum denario et vitulum dimidio redimant; concedimus etiam ut ad honorem Dci 

 ecclesiam construant, constructacque predium, (juo saccrdos ibidem missas celebrando, 

 Imptizando, mortuos scpeliando ministraturus se pascat, conferant et in sinodalibus 

 quem eis prcvidcrimus rectorem habeant. 



In placitis vero sccularibus, cum, quem sibl jirefecimus audiant, et defunctis 

 patribus, tam filiac, quam filii eorum allodia pari divisione suscipiant. Tribus etiam 

 annuatim dicbus ad placita sui advoeati ex condicto veniant et bannum pro quolibet 

 suo commisso tantum quatuor solidis redimant. Si quis ad nos liber intraverit, et se, 

 sicut est, liberum professus fucrit, libcrtate sua, si velit, utatur. Sin autem, nisi prius 

 relictis bonis, nequaijuam alius quam ecclesiae proprius fieri pcrmittatur. Si vero alius 

 se servum fecerit, predio suo careat et ad usum archiepiscopi illud absque contra- 

 dietione proveniat. Similiter (lui venerit et sc servum esse non negaverit, heres ejus 

 in suseipiendo matrimonio illi succedere poterlt; qui si defuerit, dominus ejus ab 

 suscipienda hereditate sua omnino exclusus sit, sed archicpiscopus illam accipit. Porro, 

 <|ui, cum sit servus, sc liberum esse jactavcrit, et in lioc mendax probatus fucrit, ad 

 dominum suum cum supcllectile propria, si repetitur revertatur; et terra, <iuam habuit, 

 ad archiepiscopum sine repensationc precii redigatur. Si quis ancillam alterius nisi 

 ecclesiae duxerit hereditas illius filiis ac filiabus suis non provenit. Similiter et femina, 

 quamvis libera, si aücujus viro proprio, nisi ecclesiae, nupserit, (juia sc quo(iue Servitut! 

 olmoxiam fecit, viro suo adhercat et predium ecclesiae rclinquat. Pretcrca si aliqucm 

 praedia sua, ut saepe necessitatis causa fit, vendere vellc contigerit, primum archi- 

 episcopo se, sicut si alius comparare velit, exhibeat: quod si noluerit archicpiscopus, 

 alii cuillbet emere licebit, attamen et (juod is qui vendidit annuatium debitus fuit et 

 hunc solvere postmodum oportebit. 



Unter den Zeugen fehlt Albrecht der Bär. Dagegen wird Gertrudis ducissa et 

 II. filius suus dux mir vielen Geistlichen, Grafen, Edlen und Ministerialen genannt. 



