i62 B ESC HRY VING van de 



ven heb ik voormaats reeds ge- 

 zegt, dat verwonderenswaardig is, 

 dat fchoon zy van kindsgebeente 

 naakt gaan , en buiten de voor- 

 maals beichreve Croflen niets om 

 het lyf hebben, waar mede zy zich 

 voor regen en wind bedekken 

 können ; en zich daarbenevens 

 meeft in 't open veld onthouden , 

 zoo als hare hutten of huizen ook 

 niet veel voor warmte können 

 helpen , zy echter weinig met ver- 

 koudheid gequelt zyn, waar me- 

 de een Europeaan zeer licht word 

 aangetait of overvallen. 

 Zy noe- Edoch dit alles ontheft hen niet 

 tófctens van alle ziektens, maar zy hebben 

 ais de Hoi- hunne ongemakken zoo wel, als 

 landcrs. anc j ere menfchen ; dienvolgens 

 hoort men dikwyls , dat dees of 

 geen zieklyk is, velen daarbene- 

 vens door ziektens afgemat, lier- 

 ven. Hoe ondertuiTchen deze 

 ziektens moeten worden genaamt, 

 heb ik, als in de geneeskunde on- 

 ervaren , van hen niet können 

 vernemen. Ten delen om dat zy 

 zelve met de Duitfche benaming 

 niet können te recht komen, en 

 ook om dat ik hare differentien , 

 welke zy in de benoeming van de- 

 zelve maken, niet begrypen, ver- 

 itaan of fchryven konde. Kortom 

 zy noemen de ziektens na den 

 aard van de Hollandfche koort- 

 zen , en geven geen verdere ken- 

 tekens van dees of gene ziekte, uit 

 vrees dat men achter de kracht 

 van hunne kruiden zoude komen, 

 of den fpot met hen dryven. 

 Haar Mc- Uit de ondervinding weet ik 

 decyneo. van \ ien tc zeggen , dat zy de 

 kracht van de Aloë-bladeren zeer 

 veel kennen ; nademaal zy voor ie- 

 mand, die een bedorve maag 

 heeft , en dienvolgens over flech- 

 ten appetyt klaagt , ten eerften 

 een van zulke Aloë-bladeren , 

 welke overvloedig in 't veld wor- 

 den gevonden, halen, en hem 

 eenige droppels van het zap in een 

 lepel vol met warm nat ingeven , 

 ten einde hy wakker daar van aan 

 het purgeren gerake. Helpt het 



in eene reis niet , wachten zy een 

 paar dagen , en geven hem ander- 

 maal zulke droppels in, en dit zoo 

 iterk, dat hy dikwyls twee of drie 

 dagendaar van afgaat, en aldus den 

 maag zuivert van al het geen den 

 zelven zoude können bezwaart 

 hebben. 



Alle andere innerlyke ziektens, 

 welke zy,zoo als gezegt is, onder 

 denHollandfchen naam van koort- 

 zen begrypen, genezen zy door- 

 | gaans met zeer goed en gewenfcht 

 I efted, met geprepareerde poe- 

 j ders en dranken van wilde zaley- 

 1 bladeren, Buchn, wilde knoflook, 

 wilden fenkel, wilde vygen en 

 derzelver bladeren , nevens vele 

 andere voorheen befchreve krui- 

 den , welker compofitie zy onein- 

 dig veranderen, en op allerhande 

 wys klaar maken ; daar na denPa*- 

 tient ingeven , terwyl zy hem ver- 

 zekeren , dat het hem onfeilbaar 

 helpen zal. 



Deze van hen gemaakte dran- 

 ken en poeders, geven zy den 

 zeldzamen en belachelyken naam 

 van Tover goed i als of zy de onpaf- 

 felykheid daar mede uit het lic- 

 haam wilden toveren en bannen. 

 Helpt het, zeggen zy, ^DieTo- 

 v er goeds ja braaf \ verheffen den 

 geen, welke dat goed heeft klaar 

 gemaakt, zeer hoog, enpryzen 

 hem overal. Doet het geen wer- 

 king, en word de zieke daar van 

 niet beter , zoo zeggen de Artzen 

 zelf tegen hunne Patienten , JVag- 

 tum , die Tovergoeds niet flerk ge- 

 noegd ons ja een ander inaknm, die 

 ja braaf flerk. Als of zy te ver- 

 fhall wilden geven , dat zy niet 

 hadden geweten , dat de natuur 

 van den Patient zoo ilerk was. 



En met diergelyke woorden 

 bepraten zy den armen zieken al- 

 tyd tot het willig innemen, het 

 mag helpen of niet. Een exem- 

 pel is my bekent van een Hotten- 

 tot, genaamt Syncopas , die over 

 j zwakheid van alle leden en andere 

 inwendige ongemakken meer aan 

 , zulk een Doftor klaagde, welke 

 l hem 



