PLINY: NATURAL HISTORY 



attulit dictaturam et quidem, ut traditur, nudo, 

 plenoque ^ nuntius morarum,- ' Vela corpus ', inquit, 

 ' ut perferam senatus populique Romani mandata '. 



21 tales tum etiam viatores erant, quod ipsum nomen 

 inditum est subinde ex aorris senatum ducesque 

 arcessentibus. at nunc eadem illa vincti pedes, 

 damnatae manus inscriptique vultus exercent, non 

 tam surda tellure quae parens appellatur colique 

 dicitur ut ipso opere ^ ab his adsumpto non invita ea 

 et indip^nante credatur id tieri. et * nos miraniur 

 ergastulorum non eadem emolumenta essr quae 

 fuerint imperatorum ! 



22 V. Igitur de cultura agri praecipere principale fuit 

 etiam apud exteros, siquidem et reges fecere, Hiero, 

 Philometor Attalus. Archelaus, et duces, Xenophon 

 et Poenus etiam Mago, cui quidem tantum honorem 

 senatus noster habuit Carthagine capta ut, cum regulis 

 Africae bibhothecas donaret, unius eius duodetriginta 

 volumina censeret in Latinam linguam transferenda, 



23 cum iam M. Cato praecepta condidisset, peritisque 

 Punicae dandum negotium, in quo praecessit omnes 



' Edd. : plenosque aut plenusque. 



" nuntius morarum cd. Leid. n. VII, m. 2: nunti ac morum 

 rell. \'aria docti. 



^ ipsQ Mayhoff, opere Sillig: ut onere (aut et ipsa honere 

 aut alia). 



* C. F. W. Mudler : sed. 



" Vialor, ' setter on the way ' ; but the word commonly 

 meant ' wayfarer '. 



' .\ play on two meanings of the word colere. 



' Hrgaslula, ' work-houses ', were private prisons kcpt on 

 largo estates in which refractory slaves were made to work iu 

 chaina. 



202 



